Να ζωγραφίζεις όχι το είναι, αλλά το πέρασμα.
Το δοκίμιο είναι δοκιμασία: η κρίση ασκείται σε κάθε θέμα, μεγάλο ή μικρό, για να ανακαλύψει τη δύναμη και τα όριά της αντί να παραδώσει μια διδασκαλία.
Ο Μονταίν δοκιμάζει την κρίση του στα πολεμικά άλογα, στους αντίχειρες και στις οσμές με την ίδια σοβαρότητα όπως στον θάνατο ή στη φιλία.
Το έμβλημα του Μονταίν, χαραγμένο μαζί με μια ζυγαριά σε ισορροπία σε ένα μετάλλιο του 1576, μετατρέπει την πυρρώνεια αναστολή της κρίσης σε ερώτημα που κρατά την έρευνα ανοιχτή.
Μπροστά σε αντιφατικές αφηγήσεις για θαύματα ή μαγεία, προτιμά να αναστείλει την πίστη του παρά να καταδικάσει κάποιον με αβέβαια στοιχεία.
Η συνήθεια διαμορφώνει ό,τι κάθε λαός θεωρεί φυσικό, εύλογο ή τερατώδες, γι’ αυτό η κρίση πρέπει πρώτα να αναγνωρίσει τη δύναμη του εθίμου προτού μπορέσει να αξιολογήσει οτιδήποτε.
Στο «Περί κανιβάλων» παρατηρεί ότι ο καθένας ονομάζει βαρβαρότητα ό,τι δεν είναι δική του συνήθεια, και στρέφει την κατηγορία κατά της ευρωπαϊκής σκληρότητας.
Ζωγραφίζοντας τον εαυτό του μέσα στις αλλαγές του και όχι ως σταθερή ουσία, ο Μονταίν δείχνει ότι κάθε άνθρωπος φέρει ολόκληρη τη μορφή της ανθρώπινης κατάστασης.
Στο «Περί μεταμέλειας» γράφει ότι δεν απεικονίζει το είναι αλλά το πέρασμα, από μέρα σε μέρα και από λεπτό σε λεπτό.