Διερευνήστε τα όρια του λόγου.
Ο Καντ περνά σχεδόν όλη του τη ζωή στην Καινιξβέργη, πανεπιστημιακή και εμπορική πόλη της Ανατολικής Πρωσίας. Δάσκαλος, προσεκτικός αναγνώστης της επιστήμης και συμμέτοχος στον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, αναπτύσσει σταδιακά μια φιλοσοφία που μετασχηματίζει τα ερωτήματα της γνώσης, της ηθικής και της κρίσης. Οι τακτικές συνήθειές του δεν πρέπει να επισκιάζουν το εύρος των συζητήσεων στις οποίες συμμετέχει.
Ο Ιμμάνουελ Καντ γεννήθηκε στις 22 Απριλίου σε μια οικογένεια τεχνιτών. Η εκπαίδευσή του διαμορφώνεται από τον Πιετισμό και μπαίνει στο Πανεπιστήμιο της Καινιξβέργης το 1740. Τόσο η φιλοσοφία όσο και η φυσική επιστήμη τροφοδοτούν τις πρώτες του έρευνες.
Μετά από αρκετά χρόνια ως ιδιωτικός δάσκαλος, ο Καντ αρχίζει να διδάσκει στο πανεπιστήμιο το 1755. Οι διαλέξεις του καλύπτουν πολλούς τομείς. Διορισμένος καθηγητής λογικής και μεταφυσικής το 1770, ξοδεύει την επόμενη δεκαετία προετοιμάζοντας την κριτική του φιλοσοφία.
Η Κριτική του καθαρού λόγου εμφανίζεται το 1781, ακολουθούμενη από μια ουσιαστικά αναθεωρημένη δεύτερη έκδοση το 1787. Ο Καντ εξετάζει τις συνθήκες της εμπειρίας και τις ψευδαισθήσεις που προκύπτουν όταν ο λόγος αξιώνει τη γνώση πέρα από τα θεμιτά της όρια.
Τα Θεμέλια της μεταφυσικής των ηθών εμφανίζονται το 1785, η Κριτική του πρακτικού λόγου το 1788 και η Κριτική της κριτικής δύναμης το 1790. Η ηθική αυτονομία, η ομορφιά και η οργάνωση των έμβιων όντων γίνονται βασικά θέματα του συστήματός του.
Τα γραπτά του για τη θρησκεία φέρνουν μια βασιλική επίπληξη το 1794. Συνεχίζει να αναλογίζεται την ειρήνη, το δίκαιο και τον Διαφωτισμό. Ο Καντ πεθαίνει στην Καινιξβέργη στις 12 Φεβρουαρίου 1804, αφήνοντας ένα σύνολο έργων του οποίου οι ερμηνείες παραμένουν βαθιά αμφισβητούμενες.
Γεννημένος στην Καινιξβέργη το 1724 σε οικογένεια τεχνιτών, ο Καντ έλαβε πιετιστική εκπαίδευση πριν εισέλθει στο πανεπιστήμιο το 1740. Εργάστηκε έπειτα ως ιδιωτικός δάσκαλος και έγινε Privatdozent το 1755. Το εισόδημά του εξαρτιόταν επί μακρόν από διαλέξεις στη λογική, στη μεταφυσική, στη φυσική, στη γεωγραφία και στην ανθρωπολογία. Οι πρώτες δημοσιεύσεις του διερευνούσαν τις δυνάμεις, την κοσμολογία και τους σεισμούς. Η επιστημονική αυτή δραστηριότητα είναι ουσιώδης για την κατανόηση της εξέλιξής του: η κριτική φιλοσοφία δεν προέκυψε από εγκατάλειψη της επιστήμης αλλά από ερωτήματα για τις αξιώσεις, τις μεθόδους και τους όρους εγκυρότητάς της. Η διδακτική του σταδιοδρομία τον έφερνε επίσης σε σταθερή επαφή με φοιτητές και τους πνευματικούς προβληματισμούς της πόλης του.
Το 1770 ο Καντ ανέλαβε την έδρα της λογικής και της μεταφυσικής. Η εναρκτήρια διατριβή του διέκρινε ήδη το αισθητό από το νοητό, αλλά δεν περιείχε ακόμη την πλήρη κριτική λύση. Η επιστολή προς τον Μάρκους Χερτς τον Φεβρουάριο του 1772 διατύπωσε το πρόβλημα της σχέσης παραστάσεων και αντικειμένων. Έπειτα από μακρά περίοδο χωρίς σημαντικό βιβλίο, η Κριτική του καθαρού λόγου εμφανίστηκε το 1781. Η δύσκολη πρόσληψή της οδήγησε στα Προλεγόμενα το 1783 και σε μια ουσιαστικά αναθεωρημένη δεύτερη έκδοση το 1787. Η επιρροή του Χιουμ είχε σημασία εδώ, χωρίς να εξηγεί κάθε στάδιο αυτού του μετασχηματισμού ή να αντικαθιστά τις άλλες πνευματικές του πηγές.
Η Θεμελίωση του 1785 και η Κριτική του πρακτικού λόγου του 1788 διερευνούν την αυτονομία και την ηθική υποχρέωση. Η Κριτική της κριτικής δύναμης του 1790 εξετάζει έπειτα το ωραίο, το υψηλό και τη φυσική σκοπιμότητα. Παράλληλα ο Καντ δημοσίευε δοκίμια για τον Διαφωτισμό, την ιστορία και την ειρήνη. Τα πεδία αυτά δεν είναι απλώς ανεξάρτητες συμβουλές: διερευνούν διαφορετικές χρήσεις του ίδιου λόγου. Οι οικουμενικές τους φιλοδοξίες πρέπει ωστόσο να αναμετρηθούν με τις φυλετικές ιεραρχίες και τους αποκλεισμούς λόγω φύλου που απαντούν αλλού στα γραπτά του. Η αναγνώριση αυτών των εντάσεων αποτελεί μέρος της ερμηνείας του έργου και όχι λόγο προστασίας των κεντρικών του ισχυρισμών από την κριτική.
Η Θρησκεία εντός των ορίων του λόγου και μόνο προκάλεσε την παρέμβαση της πρωσικής κυβέρνησης το 1794. Ο Καντ δεσμεύτηκε τότε να μην πραγματευθεί δημόσια αυτά τα ζητήματα κατά τη βασιλεία του Φρειδερίκου Γουλιέλμου Β΄. Η Διένεξη των Σχολών επανήλθε κατόπιν στην ακαδημαϊκή ελευθερία. Αφού αποσύρθηκε από τη διδασκαλία, συνέχισε να εργάζεται στη μετάβαση από τη μεταφυσική της φύσης στη φυσική, έργο γνωστό σήμερα ως Opus postumum. Πέθανε το 1804. Οι εκδόσεις των σημειώσεων και των διαλέξεών του που κατέγραψαν φοιτητές είναι πολύτιμες πηγές, αλλά έχουν διαφορετικό καθεστώς από ένα βιβλίο που αναθεώρησε και δημοσίευσε ο ίδιος ο Καντ.
Η αυτονομία, η αξιοπρέπεια και η κριτική εξέταση των αξιώσεων του λόγου έχουν μετασχηματίσει τη φιλοσοφία με διάρκεια. Ωστόσο, ο Καντ διατυπώνει επίσης φυλετικές ιεραρχίες και σεξιστικές προκαταλήψεις σε ορισμένα ανθρωπολογικά και ιστορικά κείμενα. Οι ερμηνείες της εξέλιξής τους παραμένουν αντικείμενο συζήτησης. Η αναγνώρισή τους απαιτεί εξέταση της έντασης ανάμεσα στις οικουμενικές αρχές του και στους αποκλεισμούς που εμφανίζονται στο έργο του.
Πηγές & σημεία αναφοράς