Περί της φύσεως των πραγμάτων
Διδακτικό ποίημα σε έξι βιβλία και περίπου 7.400 εξαμέτρους, αφιερωμένο στον Γάιο Μέμμιο. Εκθέτει την επικούρεια φυσική —άτομα, κενό, θνητότητα της ψυχής, αντίληψη, σχηματισμό και τέλος των κόσμων— ώστε η κατανόηση της φύσης να διαλύσει τον φόβο των θεών και του θανάτου.
Κατανόηση του κειμένου
Γραμμένο πιθανότατα τη δεκαετία πριν το αναφέρει ο Κικέρων στις αρχές του 54 π.Χ., το ποίημα φαίνεται ημιτελές: ορισμένα χωρία επαναλαμβάνονται, λείπουν συζητήσεις που είχαν αναγγελθεί και το βιβλίο 6 διακόπτεται με τον λοιμό της Αθήνας. Το κείμενό του στηρίζεται σε δύο χειρόγραφα του ένατου αιώνα.
Βασικά σημεία
- 01
Άτομα και κενό
Τίποτα δεν γεννιέται από το τίποτα και τίποτα δεν επιστρέφει στο τίποτα· όλα τα σώματα είναι συνθέσεις αδιαίρετων σωματιδίων που κινούνται στον κενό χώρο.
- 02
Θνητός νους
Ο νους και η ψυχή είναι σωματικοί, φτιαγμένοι από πολύ λεπτά άτομα, και διαλύονται με τον θάνατο, ώστε ο θάνατος δεν μπορεί να βλάψει κάποιον που δεν υπάρχει πια.
- 03
Φύση χωρίς σχέδιο
Κόσμοι, έμβια όντα και ανθρώπινες κοινωνίες προκύπτουν από συναντήσεις ατόμων και από αργές δοκιμές και λάθη, όχι από θεϊκό σκοπό ή πρόνοια.
Εμβαθύνετε στις ιδέες
Η φυσική απέναντι στον φόβο
Παρακολουθήστε πώς τα άτομα, το κενό και η θνητότητα του νου στηρίζουν, στο Περί της φύσεως των πραγμάτων, τη θέση ότι ο θάνατος δεν είναι τίποτα για εμάς.
Τοποθέτηση του κειμένου
Γραμμένο πιθανότατα τη δεκαετία πριν το αναφέρει ο Κικέρων στις αρχές του 54 π.Χ., το ποίημα φαίνεται ημιτελές: ορισμένα χωρία επαναλαμβάνονται, λείπουν συζητήσεις που είχαν αναγγελθεί και το βιβλίο 6 διακόπτεται με τον λοιμό της Αθήνας. Το κείμενό του στηρίζεται σε δύο χειρόγραφα του ένατου αιώνα. Διδακτικό ποίημα σε έξι βιβλία και περίπου 7.400 εξαμέτρους, αφιερωμένο στον Γάιο Μέμμιο. Εκθέτει την επικούρεια φυσική —άτομα, κενό, θνητότητα της ψυχής, αντίληψη, σχηματισμό και τέλος των κόσμων— ώστε η κατανόηση της φύσης να διαλύσει τον φόβο των θεών και του θανάτου.
Ακολουθώντας τα επιχειρήματα
Άτομα και κενό: Τίποτα δεν γεννιέται από το τίποτα και τίποτα δεν επιστρέφει στο τίποτα· όλα τα σώματα είναι συνθέσεις αδιαίρετων σωματιδίων που κινούνται στον κενό χώρο. Θνητός νους: Ο νους και η ψυχή είναι σωματικοί, φτιαγμένοι από πολύ λεπτά άτομα, και διαλύονται με τον θάνατο, ώστε ο θάνατος δεν μπορεί να βλάψει κάποιον που δεν υπάρχει πια. Φύση χωρίς σχέδιο: Κόσμοι, έμβια όντα και ανθρώπινες κοινωνίες προκύπτουν από συναντήσεις ατόμων και από αργές δοκιμές και λάθη, όχι από θεϊκό σκοπό ή πρόνοια.
Συνεχίζοντας την ανάγνωση
Αρχίστε από τα προοίμια των βιβλίων 1, 3 και 5 και διαβάστε έπειτα το επιχείρημα κατά του φόβου του θανάτου στο τέλος του βιβλίου 3 σε δίγλωσση έκδοση με αρίθμηση στίχων. Γραμμένο πιθανότατα τη δεκαετία πριν το αναφέρει ο Κικέρων στις αρχές του 54 π.Χ., το ποίημα φαίνεται ημιτελές: ορισμένα χωρία επαναλαμβάνονται, λείπουν συζητήσεις που είχαν αναγγελθεί και το βιβλίο 6 διακόπτεται με τον λοιμό της Αθήνας. Το κείμενό του στηρίζεται σε δύο χειρόγραφα του ένατου αιώνα.
Ερωτήσεις για περαιτέρω ανάγνωση
- Ποιον φόβο αντιμετωπίζει κάθε προοίμιο και ποια φυσική διδασκαλία τού απαντά;
- Εξαλείφει η συμμετρία ανάμεσα στον χρόνο πριν από τη γέννηση και τον χρόνο μετά τον θάνατο κάθε λόγο να φοβόμαστε τον θάνατο;
Για τον Λουκρήτιο, η γνώση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η φύση είναι το φάρμακο για φόβους που στηρίζονται σε ψευδείς πεποιθήσεις για τους θεούς και τον θάνατο.
Πώς να το διαβάσετε
Αρχίστε από τα προοίμια των βιβλίων 1, 3 και 5 και διαβάστε έπειτα το επιχείρημα κατά του φόβου του θανάτου στο τέλος του βιβλίου 3 σε δίγλωσση έκδοση με αρίθμηση στίχων.
Εκδόσεις και πηγές
Οι περιλήψεις και τα βασικά σημεία είναι πρωτότυπες συντακτικές ερμηνείες. Συνοδεύουν την ανάγνωση και δεν υποκαθιστούν μια έκδοση του κειμένου. Συντακτική μέθοδος ↗