Τολμήστε να αρχίσετε να σκέφτεστε ξανά.
Γεννημένος στην Τουραίνη και μαθητής στο κολέγιο των Ιησουιτών της Λα Φλες, ο Ντεκάρτ δεν διαχωρίζει αρχικά τη φιλοσοφία από την επιστήμη. Ταξιδεύει, μελετά μαθηματικά και αναζητά μια μέθοδο που να συνδέει τις έρευνές του. Ζώντας επί πολλά χρόνια στην Ολλανδική Δημοκρατία, εργάζεται μακριά από τους θεσμούς, διατηρώντας συγχρόνως εκτενή ευρωπαϊκή αλληλογραφία.
Ο Ρενέ Ντεκάρτ γεννήθηκε στις 31 Μαρτίου στη Λα Ε της Τουραίνης, που σήμερα ονομάζεται Ντεκάρτ. Η εκπαίδευσή του στη Λα Φλες παρέχει μια πλήρη βάση στη σχολαστική φιλοσοφία, τις αρχαίες γλώσσες και τα μαθηματικά. Οι έρευνές του προκύπτουν μέσα από αυτή τη λόγια κουλτούρα.
Η συνάντηση με τον Isaac Beeckman τονώνει το έργο του στη φυσική και τα μαθηματικά. Κατά τη διάρκεια των ευρωπαϊκών του ταξιδιών, αναπτύσσει το έργο μιας μεθόδου ικανής να καθοδηγεί την κρίση. Η εικόνα ενός μοναχικού στοχαστή δεν πρέπει να συσκοτίζει αυτές τις αποφασιστικές επιστημονικές ανταλλαγές.
Αφού εγκαταστάθηκε στην Ολλανδική Δημοκρατία, ο Ντεκάρτ δημοσιεύει ανώνυμα τον Λόγο περί της μεθόδου μαζί με τρία επιστημονικά δοκίμια: Διοπτρική, Μετέωρα και Γεωμετρία. Η προσωπική του αφήγηση εισάγει ένα πρόγραμμα έρευνας, αντί να προσφέρει μια απλή αυτοβιογραφία.
Οι Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας εμφανίζονται στα λατινικά με αντιρρήσεις και απαντήσεις. Οι ανταλλαγές με την πριγκίπισσα Ελισάβετ τον πιέζουν να ξεκαθαρίσει την ένωση νου και σώματος. Το ερώτημα αυτό τροφοδοτεί τα Πάθη της ψυχής, που δημοσιεύτηκε το 1649.
Προσκεκλημένος από τη βασίλισσα Χριστίνα, ο Ντεκάρτ μετακομίζει στη Στοκχόλμη το 1649. Πεθαίνει εκεί στις 11 Φεβρουαρίου 1650. Η φιλοσοφία του σύντομα θα συζητηθεί, θα διδαχθεί και θα αμφισβητηθεί σε όλη την Ευρώπη, μερικές φορές με μορφές αρκετά απομακρυσμένες από τα δικά του κείμενα.
Γεννημένος το 1596 στη Λα Ε της Τουραίνης, σε οικογένεια της κατώτερης αριστοκρατίας, ο Ντεκάρτ έλαβε ανθρωπιστική, μαθηματική και σχολαστική εκπαίδευση στο κολέγιο των Ιησουιτών της Λα Φλες. Στη συνέχεια απέκτησε πτυχίο νομικής στο Πουατιέ το 1616. Το εγχείρημά του δεν προέκυψε επομένως από άγνοια των παραδόσεων που θα επέκρινε. Διατήρησε το λεξιλόγιό τους, επανεξετάζοντας παράλληλα τα κριτήρια βεβαιότητάς τους. Ο Λόγος περί της μεθόδου μετατρέπει αναδρομικά αυτή την εκπαίδευση σε αφήγηση πνευματικής χειραφέτησης· η φιλοσοφική αυτή κατασκευή πρέπει να διακρίνεται από ανεξάρτητα τεκμηριωμένες βιογραφικές πληροφορίες.
Η συνάντησή του με τον Ισαάκ Μπέεκμαν το 1618 ενθάρρυνε τη μαθηματική διερεύνηση των φυσικών φαινομένων. Ο Ντεκάρτ ταξίδεψε κατόπιν στην Ευρώπη προτού εγκατασταθεί στην Ολλανδική Δημοκρατία το 1628–1629. Μελέτησε το φως, την κίνηση και τη φυσιολογία μέσα σε δίκτυο που στηριζόταν ιδίως στον Μαρέν Μερσέν. Η καταδίκη του Γαλιλαίου το 1633 τον ώθησε να αναστείλει τη δημοσίευση του Κόσμου. Το 1637 υιοθέτησε διαφορετική παρουσίαση: ο γαλλόγλωσσος Λόγος εισήγαγε τρία επιστημονικά δοκίμια. Η Γεωμετρία, η Διοπτρική και τα Μετέωρα επέτρεπαν στους αναγνώστες να κρίνουν τη μέθοδο από τα αποτελέσματά της και όχι μόνο από τις υποσχέσεις της. Οι αλλαγές κατοικίας δεν ισοδυναμούσαν με πνευματική απομόνωση.
Το 1641 εμφανίστηκαν οι Στοχασμοί με έξι σειρές αντιρρήσεων και απαντήσεων· μια έβδομη προστέθηκε το 1642. Ο Μερσέν προσκάλεσε αναγνώστες, μεταξύ τους τον Αρνώ, τον Χομπς και τον Γκασσαντί. Το βιβλίο παρουσιάζει επομένως μια μοναχική διερεύνηση, ενώ προκύπτει από συλλογική αντιπαράθεση. Οι Αρχές της φιλοσοφίας, που δημοσιεύθηκαν το 1644, πρόσφεραν στη συνέχεια συστηματική αρχιτεκτονική προορισμένη και για διδασκαλία. Οι διαμάχες της Ουτρέχτης και η Επιστολή προς τον Βοέτιο δείχνουν ωστόσο ότι η φιλοσοφική καινοτομία αφορούσε θεσμούς, υπολήψεις και θρησκευτικές αρχές. Η πρόσληψη του καρτεσιανισμού δεν ανάγεται στην αποδοχή ή στην απόρριψη του cogito: διακυβεύονταν εξίσου ανταγωνιστικές αντιλήψεις για τη φύση, την παιδεία και τη θεμιτή εξήγηση.
Από το 1643 η Ελισάβετ της Βοημίας ρωτούσε τον Ντεκάρτ πώς μια άυλη ψυχή ενεργεί πάνω στο σώμα. Η αλληλογραφία τους αφορούσε επίσης την υγεία, την ευθύνη και την ευτυχία, φέρνοντας τη μεταφυσική σε επαφή με βιωμένες καταστάσεις. Τα Πάθη της ψυχής εμφανίστηκαν το 1649. Προσκεκλημένος της βασίλισσας Χριστίνας της Σουηδίας, ο Ντεκάρτ εγκαταστάθηκε στη Στοκχόλμη και πέθανε εκεί τον Φεβρουάριο του 1650. Τα χειρόγραφά του δημοσιεύθηκαν σταδιακά, ενίοτε με σειρά που συσκοτίζει τη χρονολόγησή τους. Η έκδοση των Adam και Tannery συγκεντρώνει έργα και επιστολές μαζί με εκδοτικά τεκμήρια· οι τόμοι της επομένως δεν αντιστοιχούν απλώς σε χωριστά βιβλία που σχεδίασε ο ίδιος ο συγγραφέας.
Ο Ντεκάρτ ανοίγει δρόμους με διαρκή επιρροή στα μαθηματικά και στη φιλοσοφία, παρότι η φυσική του και αρκετές φυσιολογικές εξηγήσεις του έχουν ξεπεραστεί. Η διάκριση νου και σώματος δεν εξαντλεί τη σκέψη του: τονίζει επίσης τη βιωμένη ένωσή τους. Οι μηχανιστικές εξηγήσεις του για τα έμβια όντα, ιδίως τα ζώα, παραμένουν αντικείμενο συζήτησης.
Πηγές & σημεία αναφοράς