Odważ się zacząć myśleć jeszcze raz.
Urodzony w Touraine i wykształcony w kolegium jezuickim w La Flèche, Kartezjusz początkowo nie oddziela filozofii od nauki. Podróżuje, studiuje matematykę i szuka metody łączącej swoje badania. Mieszkając przez wiele lat w Republice Holenderskiej, pracuje z dala od instytucji, utrzymując jednocześnie obszerną korespondencję europejską.
René Descartes urodził się 31 marca w La Haye en Touraine, miejscowości noszącej dziś nazwę Descartes. Nauka w La Flèche dała mu solidne podstawy filozofii scholastycznej, języków starożytnych i matematyki. Jego badania wyrastały z tej kultury uczonej.
Spotkanie z Isaakiem Beeckmanem pobudziło jego badania fizyczne i matematyczne. Podczas europejskich podróży rozwijał projekt metody zdolnej kierować osądem. Obraz samotnego myśliciela nie powinien przesłaniać tych decydujących kontaktów naukowych.
Po osiedleniu się w Republice Zjednoczonych Prowincji Kartezjusz anonimowo opublikował Rozprawę o metodzie wraz z trzema rozprawami naukowymi: Dioptryką, Meteorami i Geometrią. Osobista narracja wprowadza program dociekań, zamiast przedstawiać prostą autobiografię.
Medytacje o pierwszej filozofii ukazały się po łacinie wraz z zarzutami i odpowiedziami. Rozmowy z księżniczką Elżbietą skłaniały go do wyjaśnienia jedności umysłu i ciała. Zagadnienie to współkształtuje Namiętności duszy, opublikowane w 1649 roku.
Na zaproszenie królowej Krystyny Kartezjusz przeprowadza się do Sztokholmu w 1649. Umiera tam 11 lutego 1650. Jego filozofia będzie wkrótce przedmiotem debaty, nauczania i kwestionowania w całej Europie, czasami w formach dość odległych od jego własnych tekstów.
Urodzony w 1596 w La Haye w Touraine w rodzinie drobnej szlachty, Kartezjusz otrzymał wykształcenie humanistyczne, matematyczne i scholastyczne w kolegium jezuickim w La Flèche. Następnie uzyskał dyplom prawnika w Poitiers w 1616. Jego projekt nie zrodził się zatem z nieznajomości tradycji, które miał krytykować. Zachował ich słownictwo, ponownie rozważając ich standardy pewności. Dyskurs retrospektywnie zamienia tę edukację w narrację o intelektualnej emancypacji: tę filozoficzną konstrukcję należy odróżnić od niezależnie udokumentowanej informacji biograficznej.
Jego spotkanie z Izaakiem Beeckmanem w 1618 zachęciło do matematycznych badań zjawisk fizycznych. Kartezjusz następnie podróżował po Europie, zanim osiedlił się w Republice Holenderskiej w 1628–1629. Studiował światło, ruch i fizjologię w ramach sieci utrzymywanej szczególnie przez Marina Mersenne'a. Potępienie Galileusza w 1633 skłoniło go do wstrzymania publikacji „Świata”. W 1637 przyjął kolejną prezentację: Dyskurs francuski wprowadził trzy eseje naukowe. Geometria, optyka i meteorologia pozwoliły czytelnikom ocenić tę metodę na podstawie jej wyników, a nie samych obietnic. Zmiana miejsca zamieszkania nie oznaczała izolacji intelektualnej.
W 1641 roku Medytacje ukazały się z sześcioma zbiorami zarzutów i odpowiedzi; siódmy dodano w 1642 roku. Mersenne pozyskał czytelników, wśród nich Arnaulda, Hobbesa i Gassendiego. Książka przedstawia więc samotne dociekanie, choć powstaje w zbiorowej konfrontacji. Zasady filozofii, opublikowane w 1644 roku, zaproponowały następnie systematyczną strukturę przeznaczoną także do nauczania. Spory utrechckie i List do Voetiusa pokazują jednak, że nowatorstwo filozoficzne angażowało instytucje, reputacje i autorytety religijne. Recepcji kartezjanizmu nie można sprowadzić do przyjęcia lub odrzucenia cogito: stawką były również konkurencyjne ujęcia natury, edukacji i prawomocnego wyjaśniania.
Od 1643 roku Elżbieta Czeska pytała Kartezjusza o oddziaływanie niematerialnej duszy na ciało. Korespondencja dotyczyła także zdrowia, odpowiedzialności i szczęścia, łącząc metafizykę z przeżywanymi sytuacjami. Namiętności duszy ukazały się w 1649 roku. Na zaproszenie królowej Szwecji Krystyny Kartezjusz przeniósł się do Sztokholmu i zmarł tam w lutym 1650 roku. Rękopisy publikowano stopniowo, niekiedy w kolejności zaciemniającej ich chronologię. Wydanie Adama i Tannery’ego gromadzi dzieła i listy obok dokumentów redakcyjnych; jego tomy nie odpowiadają więc po prostu odrębnym książkom zaplanowanym przez autora.
Kartezjusz otwiera trwałe ścieżki w matematyce i filozofii, chociaż jego fizyka i kilka wyjaśnień fizjologicznych zostały zastąpione. Rozróżnienie umysłu i ciała nie wyczerpuje jego myśli: podkreśla także ich przeżywaną jedność. Jego mechanistyczne opisy żywych istot, zwłaszcza zwierząt, pozostają przedmiotem debaty.
Źródła i punkty odniesienia