Pythagoreïsche tradities · ca. 570–495 v.Chr.

Pythagoras

Streef naar een geordend, gedeeld leven.

Samos · Croton · Zuid-Italië

Portretten: artistieke interpretaties

Biografie

De draad van een leven.

Pythagoras, afkomstig van Samos en verbonden met Croton, staat aan het begin van tradities die levenswijzen, nadenken over de ziel en wiskundig onderzoek combineren. Er is geen met zekerheid aan hem toegeschreven geschrift bewaard gebleven: zijn denken moet worden onderscheiden van latere pythagorische leerstellingen en legenden.

ca. 570 v.Chr.

Oorsprong op Samos

De traditie plaatst zijn geboorte op Samos; de exacte datum is onzeker.

ca. 530 v.Chr.

Vertrek naar Italië

Hij vestigde zich in Croton, een Griekse stad in Zuid-Italië, waarschijnlijk in de tweede helft van de zesde eeuw.

einde 6e eeuw v.Chr.

Een gemeenschap

Volgers combineerden onderwijs, levenswijzen en gedeelde regels; details van de organisatie blijven besproken.

ca. 500 v.Chr.

Conflicten en het latere leven

Verslagen beschrijven oppositie en beweging; plaats en datum van overlijden zijn onzeker.

4e eeuw v.Chr.

Vroege getuigenissen

Klassieke auteurs vermelden Pythagoreeërs en tradities over de ziel.

3e–4e eeuw n.Chr.

Late biografieën

Diogenes, Porphyrius en Iamblichus componeerden eeuwen na hem portretten.

Een leven grondig begrijpen

01Van Samos naar Croton

Pythagoras werd waarschijnlijk in de zesde eeuw voor Christus op Samos geboren; exacte data gerapporteerd door late auteurs blijven speculatief. Hij verliet het eiland en vestigde zich waarschijnlijk in de tweede helft van de eeuw in Croton, een Griekse stad in Zuid-Italië. Latere verslagen schrijven vele reizen en ontmoetingen met Egyptische of oosterse wijzen aan hem toe. Hun nauwkeurigheid varieert en maakt geen veilige reconstructie van elke fase mogelijk. De verhuizing naar Croton is echter een vroeg en breed gedeeld raamwerk van de traditie.

02Een groep, praktijken en conflicten

Bij Croton associeert de traditie zijn naam met een groep volgelingen wier gedeelde leven en voorschriften indruk maakten op schrijvers uit de oudheid. Dieet, zuivering, stilte en zelfonderzoek verschijnen in bronnen van verschillende data; het zou onveilig zijn om ze allemaal rechtstreeks aan de oprichter toe te schrijven. De relatie van de groep met lokale instellingen en elites is moeilijk vast te stellen. Verslagen beschrijven gewelddadige oppositie tegen Pythagoreeërs en verplaatsingen naar andere steden. De datum, omstandigheden en zelfs de plaats van de dood van Pythagoras zijn niet met zekerheid vastgesteld.

03Ziel, getallen en de toeschrijving van ontdekkingen

Vroege getuigenissen verbinden Pythagoras met het idee dat een ziel van het ene levende wezen in het andere overgaat. Onderzoek naar getallen, verhoudingen en harmonie kreeg een centrale plaats in latere pythagorische tradities. Toch moeten de school, de opvolgers en de individuele bijdragen van elkaar worden onderscheiden: geen met zekerheid vastgestelde tekst maakt het mogelijk hem onbetwist een geschreven bewijs van de naar hem genoemde stelling toe te schrijven. Historici onderzoeken het bewijsmateriaal zonder het belang van de wiskundige traditie uit te wissen of een late toeschrijving tot een vaststaand feit te maken.

04Oude levens en het beeld van een wijze

Klassieke auteurs getuigen van pythagorische tradities; veel later schreven Diogenes Laërtius, Porphyrius en Iamblichus biografieën. Deze verhalen verbinden ouder materiaal, wonderbaarlijke anekdotes en de filosofische vragen van hun auteurs. De Gouden verzen getuigen van een overgeleverd moreel pythagorisme, zonder een met zekerheid aan de grondlegger toe te schrijven boek te zijn. Deze nalatenschap beïnvloedde de filosofie, de wiskunde en de Europese cultuur. Om haar te begrijpen, moeten de geschiedenis van de groep, de receptie van de figuur en wat de bewaarde bronnen ons werkelijk laten weten, van elkaar worden onderscheiden.

Een erfenis en haar spanningen.

Bronnen & referentiepunten