Educatie en een ontmoeting
Sartre, geboren in Parijs in 1905, studeerde aan de École normale supérieure en slaagde voor de agrégatie in 1929. Hij ontmoette Beauvoir en begon een duurzame intellectuele dialoog.
Existentialisme en de filosofie van de praxis · 1905–1980
Jean-Paul Sartre
Neem verantwoordelijkheid voor wat je van je situatie maakt.
Parijs · Le Havre · Berlijn
Biografie
De draad van een leven.
Sartre, filosoof, romanschrijver en toneelschrijver, onderzoekt het bewustzijn dat naar mogelijkheden reikt zonder de historische wereld te verlaten. Van kwade trouw tot collectieve strijd, zijn werk onderzoekt verantwoordelijkheid en de grenzen van vrijheid.
Fenomenologie ontdekken
Een jaar in Berlijn stelde hem in staat Husserl en Heidegger te bestuderen. Het begrip intentioneel bewustzijn veranderde zijn onderzoek naar verbeelding, emotie en het zelf.
Fictie, oorlog en ontologie
Walging verscheen in 1938. Na mobilisatie en krijgsgevangenschap keerde Sartre in 1941 terug naar Parijs. Het zijn en het niet en De vliegen verschenen in 1943.
Het existentialisme wordt openbaar
Samen met andere intellectuelen richtte hij Les Temps modernes op. Zijn lezing over het existentialisme uit 1945 en zijn toneelstukken bereikten een veel breder publiek dan filosofische verhandelingen.
Marxisme en geschiedenis
Zijn verhouding tot het communisme kende zowel toenaderingen als breuken. De Kritiek van de dialectische rede onderzocht hoe individuele praxis collectieve geschiedenis wordt.
Erkenning, activisme en het latere leven
Sartre weigerde in 1964 de Nobelprijs, zette zijn antikoloniale activisme voort en werkte aan Flaubert. In de jaren 1970 ging zijn gezichtsvermogen achteruit. Hij stierf in 1980 in Parijs.
Een leven grondig begrijpen
01Een kindertijd opnieuw bezocht door de schrijver
Sartre werd in 1905 in Parijs geboren, verloor zijn vader op zeer jonge leeftijd en groeide op bij zijn moeder en grootouders van moederskant. In De woorden maakte hij van deze door boeken omringde jeugd een ironisch onderzoek naar het schrijverschap: de late autobiografie interpreteert het zelf in plaats van een neutraal archief te bieden. Na zijn studie aan de École normale supérieure slaagde hij in 1929 voor de agrégation in de filosofie en ontmoette hij Simone de Beauvoir. Hun intellectuele dialoog werkt later door in hun beider oeuvre, zonder hun werken onderling uitwisselbaar te maken. Het leraarschap in Le Havre bood een materiële basis terwijl hij zocht naar een manier van schrijven die zich met het alledaagse leven kon verbinden.
02Fenomenologie geconfronteerd met de geschiedenis
Zijn verblijf in Berlijn in 1933–1934 verdiepte zijn kennismaking met Husserl. Door bewustzijn als een verhouding tot de wereld te beschrijven, kon hij waarneming, verbeelding en emotie opnieuw onderzoeken zonder de geest in een innerlijke ruimte op te sluiten. Walging gaf contingentie een literaire vorm; Het zijn en het niet zou een ontologie van gesitueerde vrijheid uitwerken. Tussen deze publicaties onderbraken militaire dienst, krijgsgevangenschap in 1940 en de terugkeer naar bezet Frankrijk zijn loopbaan als leraar. Zijn groep Socialisme en Vrijheid bleef een kortstondige, beperkte poging. Om zijn engagement tijdens de bezetting te beoordelen, is daarom nauwkeurig historisch onderzoek nodig, los van het latere beeld van een steevast voorbeeldige publieke intellectueel.
03Betrokkenheid, de redenen ervan en de blinde vlekken
Na 1945 bereikten Les Temps modernes, lezingen, toneelstukken en openbare interventies een aanzienlijk publiek voor Sartre. De geëngageerde schrijver moest zich verantwoorden voor de gevolgen van woorden binnen een gezamenlijke situatie. Die eis beschermde hem niet tegen fouten: zijn toenadering tot de Communistische Partij in de jaren 1950, zonder er lid van te worden, en zijn oordelen over revolutionaire regimes hebben blijvende kritiek opgeroepen. Hij veroordeelde de Sovjetinterventie in Hongarije in 1956. Ook zijn verzet tegen kolonialisme en marteling tijdens de Algerijnse Oorlog bracht zijn veiligheid in gevaar. Critique of Dialectical Reason probeerde vrijheid, schaarste en collectief handelen met elkaar te verbinden in plaats van ze alleen naast elkaar te plaatsen.
04Een oeuvre dat open blijft
Zijn weigering van de Nobelprijs voor Literatuur in 1964 drukte zijn terughoudendheid uit om een instituut te worden, zonder zijn centrale culturele positie uit te wissen. Zijn studies van schrijvers bereikten een hoogtepunt in The Family Idiot, een omvangrijk, onvoltooid onderzoek naar Flaubert. Vanaf de jaren 1970 beperkte zijn verslechterende gezichtsvermogen zijn schrijfwerk; interviews werden steeds belangrijker en moeten in hun context worden gelezen. Sartre stierf op 15 april 1980 in Parijs. Postume publicaties, waaronder notitieboeken en correspondentie, tonen onderbroken projecten en spanningen. Ze verruimen onze lezing zonder dat elke werkaantekening kan worden behandeld als een leer die de auteur definitief had onderschreven.
Sartres invloed strekt zich uit over de fenomenologie, de literatuur en het antikoloniale denken. Zijn politieke engagement en fouten vragen om historisch onderzoek; zijn latere werken geven meer gewicht aan materiële omstandigheden en collectieven.
Bronnen & referentiepunten