Edukacja i spotkanie
Urodzony w Paryżu w 1905, Sartre studiował w École normale supérieure i zdał agrégację w 1929. Spotkał Beauvoir, rozpoczynając trwały dialog intelektualny.
Egzystencjalizm i filozofia praktyki · 1905–1980
Jean-Paul Sartre
Bierz odpowiedzialność za to, co robisz ze swoją sytuacją.
Paryż · Le Havre · Berlin
Biografia
Nić życia.
Sartre, filozof, powieściopisarz i dramaturg, bada świadomość sięgającą ku możliwościom, nie opuszczając świata historycznego. Od złej wiary po walkę zbiorową, jego prace badają odpowiedzialność i granice wolności.
Odkrywanie fenomenologii
Rok w Berlinie umożliwił studiowanie Husserla i Heideggera. Świadomość intencjonalna zmieniła jego badania nad wyobraźnią, emocjami i jaźnią.
Fikcja, wojna i ontologia
Mdłości ukazały się w 1938 roku. Zmobilizowany, a następnie wzięty do niewoli Sartre wrócił do Paryża w 1941 roku. Byt i nicość oraz Muchy ukazały się w 1943 roku.
Egzystencjalizm staje się publiczny
Wraz z innymi intelektualistami założył Les Temps modernes. Jego wykład o egzystencjalizmie 1945 i jego sztuki dotarły do znacznie szerszej publiczności niż traktaty filozoficzne.
Marksizm i historia
Jego związek z komunizmem obejmował zarówno zbliżenia, jak i zerwania. Krytyka rozumu dialektycznego badała, w jaki sposób indywidualna praktyka staje się zbiorową historią.
Uznanie, aktywizm i późniejsze życie
Sartre odmówił przyjęcia Nagrody Nobla w 1964 roku, kontynuował działalność antykolonialną i pracował nad Flaubertem. W latach 70. XX wieku pogarszał mu się wzrok. Zmarł w Paryżu w 1980 roku.
Poznaj życie autora
01Dzieciństwo, które pisarz ponownie odwiedził
Urodzony w Paryżu w 1905 Sartre bardzo młodo stracił ojca i dorastał z matką i dziadkami ze strony matki. W „Słowach” zamienił to wypełnione książkami dzieciństwo w ironiczne badanie powołania literackiego: późne wspomnienia raczej interpretują „ja”, niż stanowią neutralne archiwum. Po studiach w École normale supérieure zdał agrégację filozoficzną w 1929 i poznał Simone de Beauvoir. Ich intelektualny dialog przebiega następnie przez ich dzieła, nie czyniąc tych dzieł wymiennymi. Nauczanie w Le Havre zapewniło mu materialne warunki, podczas gdy on poszukiwał formy pisarstwa, która nawiązałaby do zwykłego życia.
02Fenomenologia wobec historii
Pobyt w Berlinie w latach 1933–1934 pogłębił spotkanie Sartre’a z Husserlem. Opis świadomości jako relacji do świata pozwolił ponownie rozważyć percepcję, wyobraźnię i emocje bez zamykania umysłu w wewnętrznym pudełku. Mdłości nadały przygodności formę literacką, a Byt i nicość miał rozwinąć ontologię wolności usytuowanej. Między tymi publikacjami służba wojskowa, niewola w 1940 roku i powrót do okupowanej Francji przerwały pracę nauczycielską. Grupa Socjalizm i Wolność pozostała krótkotrwałą, ograniczoną próbą. Ocena zaangażowania Sartre’a podczas okupacji wymaga więc dokładnej historii, odmiennej od późniejszego obrazu niezmiennie wzorowego intelektualisty publicznego.
03Zaangażowanie, jego przyczyny i słabe punkty
Po 1945 roku Les Temps modernes, wykłady, sztuki teatralne i wystąpienia publiczne przyniosły Sartre’owi znaczną publiczność. Pisarz zaangażowany miał odpowiadać za skutki słów w sytuacji zbiorowej. Wymóg ten nie chronił go przed błędami: jego zbliżenie do partii komunistycznej w latach 50. XX wieku, bez wstąpienia do niej, oraz oceny reżimów rewolucyjnych spotkały się z trwałą krytyką. Potępił radziecką interwencję na Węgrzech w 1956 roku. Sprzeciw wobec kolonializmu i tortur podczas wojny algierskiej zagrażał także jego bezpieczeństwu. Krytyka rozumu dialektycznego starała się powiązać wolność, niedobór i zbiorowe działanie, zamiast tylko zestawiać je obok siebie.
04Zakres prac, który pozostaje otwarty
Odmowa przyjęcia Literackiej Nagrody Nobla w 1964 roku wyrażała jego niechęć do stania się instytucją, nie przekreślając jego centralnej pozycji w kulturze. Jego studia nad pisarzami zwieńczył Idiota w rodzinie, obszerne, niedokończone studium Flauberta. Od lat 70. XX wieku pogarszający się wzrok ograniczał jego pracę pisarską; coraz ważniejsze stawały się wywiady, które należy czytać w kontekście. Sartre zmarł w Paryżu 15 kwietnia 1980 roku. Publikacje pośmiertne, w tym zeszyty i korespondencja, odsłaniają przerwane projekty i napięcia. Poszerzają naszą lekturę, lecz nie pozwalają traktować każdej roboczej notatki jako doktryny ostatecznie przyjętej przez autora.
Wpływ Sartre'a krzyżuje się z fenomenologią, literaturą i myślą antykolonialną. Zobowiązania i błędy polityczne wymagają analizy historycznej; w jego późniejszych pracach większą wagę przywiązuje się do warunków materialnych i kolektywów.
Źródła i punkty odniesienia