Odważ się kwestionować oczywistość.
Friedrich Nietzsche rodzi się w Röcken w Prusach w rodzinie pastora. Wykształcony w zakresie filologii klasycznej, stopniowo przekształca swoje zaangażowanie w teksty starożytne w badanie kultury europejskiej. Duża część jego życia intelektualnego toczy się poza uczelnią, wśród złego stanu zdrowia, podróży i wciąż ograniczonego odbioru jego książek.
Nietzsche rodzi się 15 października. Jego ojciec umiera, gdy jest jeszcze dzieckiem. Wychowany w środowisku protestanckim, otrzymuje wymagającą edukację, zwłaszcza w szkole w Pforta. Muzyka i języki starożytne pozostają trwałymi elementami jego wrażliwości.
W wieku dwudziestu czterech lat zostaje profesorem filologii klasycznej na Uniwersytecie w Bazylei. Studiuje starożytną Grecję i zbliża się do Ryszarda Wagnera. Rygorystyczna praca nad tekstami rodzi refleksję, która wkrótce przekroczy granice jego dyscypliny.
Narodziny tragedii ukazały się w 1872 roku i wywołały spór wśród filologów. Później Nietzsche oddalał się od Wagnera i wpływu Schopenhauera. Ludzkie, arcyludzkie, opublikowane w 1878 roku, ujawnia nowy sposób pisania i badania przekonań.
Problemy zdrowotne skłoniły go do rezygnacji ze stanowiska. Przebywał między innymi w Szwajcarii, Włoszech i południowej Francji. W tym okresie ukazały się Wiedza radosna, Tako rzecze Zaratustra, Poza dobrem i złem oraz Z genealogii moralności.
W styczniu 1889 roku Nietzsche przechodzi załamanie psychiczne w Turynie; kończy się jego samodzielna działalność intelektualna. Od lat 90. XIX wieku jego siostra pomaga kształtować publiczny wizerunek filozofa i opracowywać jego pisma; w 1894 roku zakłada Archiwum Nietzschego. Nietzsche umiera w 1900 roku. Badacze będą kwestionować niektóre z tych opracowań edytorskich.
Urodzony w Röcken w 1844 roku Nietzsche dorastał w środowisku protestanckim naznaczonym wczesną śmiercią ojca. Szkoła w Pforcie zapewniła wymagające wykształcenie w zakresie starożytnych języków i tekstów; muzyka pozostawała inną ważną praktyką. Studiował w Bonn, a następnie w Lipsku u filologa Friedricha Ritschla. Nominację w Bazylei w 1869 roku otrzymał przed ukończeniem zwyczajowej drogi kwalifikacji uniwersyteckich. Zawód nauczył go odtwarzania tekstów, porównywania świadectw i kwestionowania odziedziczonych założeń. Praktyki te trwały w jego filozofii, nawet gdy pytania wykraczały poza oczekiwania filologii klasycznej.
W Bazylei Nietzsche zetknął się z kulturą akademicką, której ograniczenia coraz mocniej podważał. Przyjaźń z Wagnerem i lektura Schopenhauera ukształtowały Narodziny tragedii, które wywołały spór filologiczny w 1872 roku. Niewczesne rozważania badały następnie edukację, historię i obietnicę odnowy kultury. Zerwanie z Wagnerem nie było pojedynczym zdarzeniem: narastały spory estetyczne, religijne i polityczne. Ludzkie, arcyludzkie oznaczało w 1878 roku zwrot ku obserwacji historycznej i psychologicznej. Nietzsche nadal jednak pytał, co sztuka umożliwia życiu, zamiast po prostu zastąpić zainteresowania artystyczne ustaloną doktryną naukową.
Zły stan zdrowia skłonił Nietzschego do odejścia z uniwersytetu w 1879 roku. Później mieszkał między innymi w Sils-Maria, Genui, Nicei i Turynie, dostosowując podróże do stanu fizycznego i środków finansowych. Nie należy przekształcać tego życia w legendę całkowitej samotności: korespondencja, przyjaźnie, wydawcy i czytelnicy mieli znaczenie dla jego pracy. Jutrzenka, Wiedza radosna, Zaratustra, Poza dobrem i złem i Z genealogii moralności eksperymentują z różnymi formami. Kolejność utworów ujawnia zmiany i napięcia, a nie stopniowe odsłanianie z góry ustalonego systemu. Cielesna podatność na cierpienie i ambicja intelektualna pozostawały nierozdzielnymi warunkami tej niezwykle płodnej dekady.
Załamanie psychiczne w Turynie w styczniu 1889 zakończyło niezależną działalność intelektualną Nietzschego. Opiekowała się nim matka, a później siostra; zmarł w 1900. Elisabeth Förster-Nietzsche zorganizowała Archiwum Nietzschego i interweniowała w prezentacji jego pism. Przywłaszczenia nacjonalistyczne i nazistowskie wzmocniły fałszerstwa, nie eliminując potrzeby badania autentycznie antyegalitarnych fragmentów. Krytyczna praca Giorgio Colliego i Mazzino Montinariego przywróciła między innymi chronologiczną organizację zeszytów. Dlatego wolę mocy należy postrzegać raczej jako kompilację redakcyjną niż ukończone arcydzieło, które rzekomo pozostawił po sobie Nietzsche.
Nietzsche przekształcił krytykę moralną, refleksję nad interpretacją i filozofie istnienia. Sprzeciwia się antysemityzmowi i nacjonalizmowi swoich czasów, jednak w jego tekstach pojawiają się także stanowiska arystokratyczne, antyegalitarne i wymagające analizy uogólnienia na temat kobiet. Późniejszych zawłaszczeń politycznych nie można rozumieć ani jako zwykłej wierności, ani jako wypaczeń, które wymazują wszystkie te napięcia.
Źródła i punkty odniesienia