Λανγκρ και Παρίσι
Γεννημένος στο Λανγκρ, γιος αρχιμάστορα μαχαιροποιού, σπούδασε στους Ιησουίτες της πόλης του και απέκτησε στο Παρίσι το 1732 τον τίτλο του μάγιστρου των τεχνών.
Διαφωτισμός · υλισμός · Εγκυκλοπαίδεια · 1713–1784
Ντενί Ντιντερό
Να συγκεντρωθεί η γνώση ώστε να αλλάξει ο κοινός τρόπος σκέψης.
Λανγκρ · Παρίσι · Αγία Πετρούπολη
Βιογραφία
Το νήμα μιας ζωής.
Γιος ενός αρχιμάστορα μαχαιροποιού από το Λανγκρ, ο Ντενί Ντιντερό έγινε ο κύριος διευθυντής της Εγκυκλοπαίδειας, του συλλογικού λεξικού που φιλοδοξούσε να συγκεντρώσει τις επιστήμες, τις τέχνες και τα επαγγέλματα και να αλλάξει τον κοινό τρόπο σκέψης. Υλιστής και άθεος που κράτησε τα πιο τολμηρά έργα του σε χειρόγραφο, υπήρξε επίσης μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, κριτικός τέχνης και επιστολογράφος, και έκανε τον διάλογο μορφή μιας ανήσυχης, πειραματικής φιλοσοφίας.
Μεταφράσεις και ένα καμένο βιβλίο
Παντρεμένος με την Αν-Αντουανέτ Σαμπιόν από το 1743, ζούσε από μεταφράσεις ώσπου οι Φιλοσοφικές σκέψεις του καταδικάστηκαν στην πυρά το 1746.
Η Εγκυκλοπαίδεια και η Βενσέν
Διορισμένος συνδιευθυντής της Εγκυκλοπαίδειας μαζί με τον ντ’ Αλαμπέρ το 1747, φυλακίστηκε στη Βενσέν το 1749 μετά την Επιστολή του για τους τυφλούς.
Τόμοι ενάντια στη λογοκρισία
Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε το 1751· παρά την ανάκληση του προνομίου το 1759, οι δέκα τελευταίοι τόμοι κειμένου εκδόθηκαν μαζί το 1765.
Το όνειρο και η Ρωσία
Έγραψε Το όνειρο του ντ’ Αλαμπέρ το 1769 και έμεινε στην Αγία Πετρούπολη ως φιλοξενούμενος της Αικατερίνης Β΄ το 1773 και το 1774.
Θάνατος στο Παρίσι
Πέντε μήνες μετά τη Σοφί Βολάν, πέθανε στο Παρίσι στις 31 Ιουλίου 1784, αφήνοντας ανέκδοτα πολλά από τα έργα του.
Κατανοήστε μια ζωή σε βάθος
01Από το Λανγκρ στο Παρίσι
Γεννημένος το 1713 στο Λανγκρ της Καμπανίας, ο Ντενί Ντιντερό ήταν γιος του Ντιντιέ Ντιντερό, ενός εκτιμώμενου αρχιμάστορα μαχαιροποιού, και προοριζόταν αρχικά για την Εκκλησία: μετά από σπουδές στους Ιησουίτες της πόλης του, έλαβε την κουρά το 1726, σε ηλικία δώδεκα ετών. Στο Παρίσι απέκτησε το 1732 τον τίτλο του μάγιστρου των τεχνών, αρνήθηκε έπειτα τα επαγγέλματα που προόριζε γι’ αυτόν η οικογένειά του και έζησε περίπου δέκα χρόνια ως οικοδιδάσκαλος, μισθωτός συγγραφέας και μεταφραστής. Οι μεταφράσεις του της Ιστορίας της Ελλάδας του Τεμπλ Στάνιαν, της Έρευνας για την αρετή του Σάφτσμπερι και του Ιατρικού λεξικού του Ρόμπερτ Τζέιμς τον εκπαίδευσαν στην τέχνη της συγκέντρωσης της γνώσης. Το 1743 παντρεύτηκε, παρά τη θέληση του πατέρα του, την Αν-Αντουανέτ Σαμπιόν, ράφτρα λευκών ειδών.
02Διευθύνοντας την Εγκυκλοπαίδεια
Το 1745 ο βιβλιοπώλης Αντρέ Λε Μπρετόν σχεδίαζε μια γαλλική μετάφραση της Cyclopaedia του Έφραϊμ Τσέιμπερς· ως το 1747 ο Ντιντερό και ο μαθηματικός Ζαν λε Ρον ντ’ Αλαμπέρ είχαν γίνει διευθυντές της και την είχαν μετατρέψει σε ένα πρωτότυπο «αιτιολογημένο λεξικό των επιστημών, των τεχνών και των επαγγελμάτων». Η Επιστολή για τους τυφλούς, όπου ο τυφλός μαθηματικός Σόντερσον αμφιβάλλει για κάθε σχέδιο στη φύση, κόστισε στον Ντιντερό πάνω από τρεις μήνες κράτησης στο φρούριο της Βενσέν το 1749. Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε το 1751 με τον Προκαταρκτικό λόγο του ντ’ Αλαμπέρ· το έργο ανεστάλη το 1752, έχασε το προνόμιό του το 1759 μετά την αποχώρηση του ντ’ Αλαμπέρ και ολοκληρώθηκε κρυφά, με τους δέκα τελευταίους τόμους κειμένου το 1765 και τους πίνακες έως το 1772. Ο ίδιος ο Ντιντερό έγραψε χιλιάδες λήμματα και επισκεπτόταν εργαστήρια για να περιγράψει τα επαγγέλματα.
03Γράφοντας για τους μεταγενέστερους
Από το 1760 περίπου, ο Ντιντερό έγραφε όλο και περισσότερο για λίγους φίλους και για τους μεταγενέστερους παρά για το κοινό. Τα αστικά του δράματα, Ο νόθος γιος και Ο οικογενειάρχης, συνοδεύτηκαν από μια θεωρία για ένα θέατρο των συνηθισμένων κοινωνικών καταστάσεων, και τα Σαλόνια του, γραμμένα από το 1759 για τη χειρόγραφη Correspondance littéraire του Γκριμ, έκαναν την κριτική τέχνης λογοτεχνικό είδος. Ο ανιψιός του Ραμώ, Το όνειρο του ντ’ Αλαμπέρ, το Συμπλήρωμα στο ταξίδι του Μπουγκενβίλ, ο Ζακ ο μοιρολάτρης και η Καλόγρια κυκλοφόρησαν σε χειρόγραφο ή σε εκείνο το εμπιστευτικό δελτίο και τυπώθηκαν μόνο μετά τον θάνατό του. Σε αυτούς τους διαλόγους, ο υλισμός, η αιτιοκρατία και μια ηθική χωρίς Θεό δοκιμάζονται μέσα από φωνές που αντιφάσκουν μεταξύ τους, και ο συγγραφέας σπάνια κρατά την τελευταία λέξη.
04Η Αικατερίνη Β΄ και τα τελευταία χρόνια
Το 1765, όταν ο Ντιντερό χρειαζόταν προίκα για την κόρη του Ανζελίκ, η Αικατερίνη Β΄ αγόρασε τη βιβλιοθήκη του, του την άφησε στην κατοχή του και του κατέβαλλε μισθό ως βιβλιοθηκάριο. Εκείνος την ευχαρίστησε ταξιδεύοντας στην Αγία Πετρούπολη, όπου από τον Οκτώβριο του 1773 έως τον Μάρτιο του 1774 είχε μακρές συζητήσεις με την αυτοκράτειρα και συνέταξε υπομνήματα για την εκπαίδευση και τις μεταρρυθμίσεις, τα οποία εκείνη σε μεγάλο βαθμό αγνόησε. Πίσω στο Παρίσι, συνεργάστηκε ανώνυμα στην Ιστορία των δύο Ινδιών που εκδόθηκε με το όνομα του αββά Ρεϊνάλ, με σφοδρές σελίδες κατά της δουλείας και της αποικιακής κατάκτησης, και υπερασπίστηκε τον Σενέκα στο Δοκίμιο για τις βασιλείες του Κλαύδιου και του Νέρωνα. Πέθανε στις 31 Ιουλίου 1784, λίγους μήνες μετά τη Σοφί Βολάν· τα χειρόγραφά του πήγαν μαζί με τη βιβλιοθήκη στην Αγία Πετρούπολη, και τα αντίγραφα που κράτησε η κόρη του επέτρεψαν αργότερα να εκδοθεί μεγάλο μέρος του έργου του.
Η Εγκυκλοπαίδεια έγινε πρότυπο μιας συλλογικής και κριτικής γνώσης που τιμά τις μηχανικές τέχνες δίπλα στις επιστήμες, και ο διευθυντής της σύμβολο του αγώνα του Διαφωτισμού κατά της λογοκρισίας. Οι μεταθανάτιοι διάλογοι του Ντιντερό, που τους θαύμασαν ο Γκαίτε, ο Χέγκελ και ο Μαρξ, άνοιξαν συζητήσεις για τον ζωντανό οργανισμό, τον μετασχηματισμό των ειδών, την τέχνη του ηθοποιού και την κριτική της αποικιακής κατάκτησης, που παραμένουν ζωντανές ως σήμερα.
Πηγές & σημεία αναφοράςΣυνέχεια
Συνδεδεμένοι στοχαστές
- Σε διάλογο