Γέννηση στην Κόρδοβα
Ο Μωυσής μπεν Μαϊμόν γεννήθηκε σε οικογένεια ραβινικών δικαστών στην Κόρδοβα, που βρισκόταν τότε υπό την κυριαρχία των Αλμοραβιδών.
Μεσαιωνική εβραϊκή φιλοσοφία · αριστοτελισμός · 1138–1204
Μαϊμονίδης
Να κατανοείς τον Νόμο χωρίς να προδίδεις τον ορθό λόγο.
Κόρδοβα · Φες · Φουστάτ
Βιογραφία
Το νήμα μιας ζωής.
Ο Μωυσής Μαϊμονίδης, γεννημένος στην Κόρδοβα και δραστήριος ως γιατρός και ηγέτης της κοινότητας στο Φουστάτ, υπήρξε ταυτόχρονα ο σημαντικότερος κωδικοποιητής του εβραϊκού νόμου και φιλόσοφος διαμορφωμένος από την αριστοτελική παράδοση του ισλαμικού κόσμου. Με το Σχόλιο στη Μισνά, τον εβραϊκό του κώδικα και τον αραβικό Οδηγό των απορούντων, επιδίωξε να δείξει ότι ο Νόμος, σωστά ερμηνευμένος, μπορεί να βιώνεται μαζί με αποδεικτική γνώση του Θεού και της φύσης.
Κατάκτηση των Αλμοχάδων και εξορία
Αφού οι Αλμοχάδες κατέλαβαν την Κόρδοβα, η οικογένεια έφυγε και περιπλανήθηκε στην Αλ-Ανδαλούς πριν εγκατασταθεί στη Φες.
Η Αίγυπτος και το Σχόλιο
Μετά από ένα ταξίδι στη γη του Ισραήλ, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο, όπου ολοκλήρωσε το Σχόλιό του στη Μισνά.
Επιστολή και κώδικας
Η Επιστολή προς την Υεμένη συμβούλευσε μια απειλούμενη κοινότητα, και η Μισνέ Τορά έδωσε σε ολόκληρο τον Νόμο μια συστηματική εβραϊκή μορφή.
Γιατρός της αυλής και ο Οδηγός
Ως γιατρός στον κύκλο του βεζίρη του Σαλαντίν, ολοκλήρωσε τον Οδηγό των απορούντων και υπερασπίστηκε την ανάσταση σε ξεχωριστή πραγματεία.
Θάνατος στο Φουστάτ
Πέθανε στο Φουστάτ· κατά την παράδοση ετάφη στην Τιβεριάδα, ενώ ο Οδηγός του άρχιζε να κυκλοφορεί σε εβραϊκή μετάφραση.
Κατανοήστε μια ζωή σε βάθος
01Κόρδοβα, διωγμός και περιπλάνηση
Ο Μωυσής μπεν Μαϊμόν γεννήθηκε στην Κόρδοβα το 1138 (ορισμένες πηγές αναφέρουν το 1135) σε οικογένεια ραβινικών λογίων· ο πατέρας του, Μαϊμόν, ήταν δικαστής. Μετά την κατάκτηση των Αλμοχάδων το 1148, Εβραίοι και χριστιανοί πιέστηκαν να προσηλυτιστούν ή να φύγουν, και η οικογένεια περιπλανήθηκε στην Αλ-Ανδαλούς πριν εγκατασταθεί στη Φες γύρω στο 1160. Παραμένει υπό συζήτηση αν εκεί συμμορφώθηκαν εξωτερικά με το Ισλάμ. Η μόρφωσή του συνδύασε το Ταλμούδ και το ραβινικό δίκαιο με τις αραβικές επιστήμες της εποχής: λογική, αστρονομία, ιατρική και τη φιλοσοφία του αλ-Φαραμπί, του Αβικέννα και του Ιμπν Μπάτζα.
02Αίγυπτος: σχόλιο, κοινότητα και ιατρική
Το 1165 η οικογένεια έπλευσε στην Άκρα, επισκέφθηκε την Ιερουσαλήμ και τη Χεβρώνα και σύντομα εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο, πρώτα στην Αλεξάνδρεια και έπειτα στο Φουστάτ. Εκεί ο Μαϊμονίδης ολοκλήρωσε το 1168 το αραβικό Σχόλιο στη Μισνά, οι εισαγωγές του οποίου περιλαμβάνουν τα Οκτώ κεφάλαια και τις δεκατρείς αρχές της πίστης. Η Επιστολή του προς την Υεμένη, το 1172, συμβούλευσε μια κοινότητα που αντιμετώπιζε βίαιο προσηλυτισμό και έναν μεσσιανικό διεκδικητή. Όταν ο αδελφός του Δαβίδ πνίγηκε σε εμπορικό ταξίδι στον Ινδικό Ωκεανό, στράφηκε στην ιατρική για να βιοποριστεί, υπηρέτησε αργότερα στον κύκλο του αλ-Καντί αλ-Φαντίλ, βεζίρη του Σαλαντίν, και ηγήθηκε κατά διαστήματα της εβραϊκής κοινότητας της Αιγύπτου.
03Ένας κώδικας για ολόκληρο τον Νόμο
Γύρω στο 1178 ο Μαϊμονίδης ολοκλήρωσε τη Μισνέ Τορά, έναν κώδικα που διατάσσει ολόκληρο το σώμα του εβραϊκού νόμου σε δεκατέσσερα βιβλία γραμμένα σε διαυγή μισναϊκά εβραϊκά. Περιλαμβάνει και νόμους που δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν στην εποχή του, όπως εκείνους για τον Ναό και τη βασιλεία, επειδή αντιλαμβανόταν τον Νόμο ως ενιαία, κατανοητή τάξη. Το εναρκτήριο Βιβλίο της γνώσης εκθέτει την ύπαρξη και την ενότητα του Θεού, τη δομή των ουρανών, τις ηθικές διαθέσεις και το καθήκον της μελέτης. Παραλείποντας πηγές και αποκλίνουσες γνώμες, ήθελε να γλιτώσει τους αναγνώστες από τον λαβύρινθο της παλαιότερης γραμματείας· επικριτές, κυρίως ο Αβραάμ μπεν Νταβίντ του Ποσκιέρ, απάντησαν με αιχμηρές σημειώσεις, και ο κώδικας έγινε η αφετηρία των μεταγενέστερων νομικών σχολίων.
04Ο Οδηγός και οι αναγνώστες του
Γύρω στο 1190 ο Μαϊμονίδης ολοκλήρωσε στα ιουδαιοαραβικά τον Οδηγό των απορούντων, αφιερωμένο στον μαθητή του Ιωσήφ μπεν Ιούδα, στον οποίο έστελνε τα κεφάλαια καθώς γράφονταν. Απευθύνεται σε πιστούς με φιλοσοφική παιδεία που ταράζονται από την κυριολεκτική σημασία της Γραφής. Το έργο περνά από ένα λεξικό βιβλικών όρων στις θείες ιδιότητες, τη δημιουργία, την προφητεία, την πρόνοια και τους λόγους των εντολών, και προειδοποιεί ότι ορισμένες αντιφάσεις είναι σκόπιμες. Πέθανε στο Φουστάτ το 1204, λίγο αφότου ο Σαμουήλ ιμπν Τιμπόν ολοκλήρωσε την εβραϊκή μετάφραση. Μετά το 1230 η διαμάχη για τα φιλοσοφικά του γραπτά δίχασε κοινότητες της Προβηγκίας και της βόρειας Γαλλίας, ενώ μια λατινική εκδοχή έφτασε στον Θωμά Ακινάτη· αναγνώστες από τον Σπινόζα έως τον Λέο Στράους εξακολουθούν να διαφωνούν για το πώς πρέπει να διαβάζεται ο Οδηγός.
Ο κώδικάς του παραμένει ακρογωνιαίος λίθος της μελέτης του εβραϊκού δικαίου, και ο Οδηγός διαμόρφωσε εβραϊκές, χριστιανικές και μεταγενέστερες φιλοσοφικές συζητήσεις, από τον Θωμά Ακινάτη, που παραθέτει τον «Ραβίνο Μωυσή», έως την κριτική του Σπινόζα στην ερμηνεία της Γραφής. Οι μελετητές διαφωνούν ακόμη για το αν ο Οδηγός κρύβει μια εσωτερική διδασκαλία ή καταγράφει μια ανοιχτή έρευνα.
Πηγές & σημεία αναφοράς