Narodziny w Kordobie
Mojżesz ben Majmon urodził się w Kordobie, wówczas pod panowaniem Almorawidów, w rodzinie sędziów rabinicznych.
Średniowieczna filozofia żydowska · arystotelizm · 1138–1204
Majmonides
Rozumieć Prawo, nie zdradzając rozumu.
Kordoba · Fez · Fustat
Biografia
Nić życia.
Mojżesz Majmonides, urodzony w Kordobie i działający w Fustacie jako lekarz i przywódca gminy, był zarazem najwybitniejszym kodyfikatorem prawa żydowskiego i filozofem ukształtowanym przez tradycję arystotelesowską świata islamu. W Komentarzu do Miszny, hebrajskim kodeksie i arabskim Przewodniku błądzących starał się pokazać, że Prawo, właściwie interpretowane, da się przeżywać razem z demonstratywnym poznaniem Boga i natury.
Podbój almohadzki i wygnanie
Po zdobyciu Kordoby przez Almohadów rodzina wyjechała i wędrowała po al-Andalus, zanim osiadła w Fezie.
Egipt i Komentarz
Po podróży przez ziemię Izraela rodzina osiadła w Egipcie, gdzie ukończył Komentarz do Miszny.
List i kodeks
List do Jemenu doradzał zagrożonej wspólnocie, a Miszne Tora nadała całemu Prawu systematyczną hebrajską formę.
Lekarz dworski i Przewodnik
Jako lekarz w otoczeniu wezyra Saladyna ukończył Przewodnik błądzących i bronił zmartwychwstania w osobnym traktacie.
Śmierć w Fustacie
Zmarł w Fustacie; według tradycji pochowano go w Tyberiadzie, gdy jego Przewodnik zaczynał krążyć w przekładzie hebrajskim.
Poznaj życie autora
01Kordoba, prześladowania i wędrówka
Mojżesz ben Majmon urodził się w Kordobie w 1138 roku (niektóre źródła podają 1135) w rodzinie uczonych rabinicznych; jego ojciec Majmon był sędzią. Po podboju almohadzkim w 1148 roku Żydów i chrześcijan zmuszano do przejścia na islam lub wyjazdu, a rodzina wędrowała po al-Andalus, zanim około 1160 roku osiadła w Fezie. Nadal dyskutuje się, czy przyjęli tam pozornie islam. Jego wykształcenie łączyło Talmud i prawo rabiniczne z arabskimi naukami epoki: logiką, astronomią, medycyną oraz filozofią al-Farabiego, Awicenny i Ibn Badży.
02Egipt: komentarz, gmina i medycyna
W 1165 roku rodzina popłynęła do Akki, odwiedziła Jerozolimę i Hebron, a wkrótce osiadła w Egipcie, najpierw w Aleksandrii, potem w Fustacie. Tam Majmonides ukończył w 1168 roku arabski Komentarz do Miszny, którego wstępy obejmują Osiem rozdziałów i trzynaście zasad wiary. Jego List do Jemenu z 1172 roku doradzał wspólnocie zagrożonej przymusowym nawróceniem i pretendentem mesjańskim. Gdy jego brat Dawid utonął podczas wyprawy handlowej na Oceanie Indyjskim, Majmonides zaczął utrzymywać się z medycyny; później służył w otoczeniu al-Kadiego al-Fadila, wezyra Saladyna, i okresowo przewodził społeczności żydowskiej Egiptu.
03Kodeks dla całego Prawa
Około 1178 roku Majmonides ukończył Miszne Tora, kodeks porządkujący całe prawo żydowskie w czternastu księgach napisanych przejrzystą hebrajszczyzną miszniczną. Zawiera on także prawa niemożliwe do stosowania w jego czasach, jak te dotyczące Świątyni i królestwa, ponieważ Prawo pojmował jako jeden zrozumiały porządek. Otwierająca dzieło Księga wiedzy przedstawia istnienie i jedność Boga, budowę niebios, dyspozycje moralne i obowiązek nauki. Pomijając źródła i odmienne opinie, chciał oszczędzić czytelnikom labiryntu wcześniejszej literatury; krytycy, zwłaszcza Abraham ben Dawid z Posquières, odpowiedzieli ostrymi glosami, a kodeks stał się punktem wyjścia późniejszych komentarzy prawnych.
04Przewodnik i jego czytelnicy
Około 1190 roku Majmonides ukończył w języku judeoarabskim Przewodnik błądzących, zadedykowany uczniowi Józefowi ben Judzie, któremu przesyłał rozdziały w miarę ich powstawania. Dzieło zwraca się do wierzących wykształconych filozoficznie, których niepokoi dosłowny sens Pisma. Przechodzi od leksykonu terminów biblijnych do atrybutów Boga, stworzenia, proroctwa, opatrzności i racji przykazań, ostrzegając, że niektóre sprzeczności są zamierzone. Majmonides zmarł w Fustacie w 1204 roku, krótko po ukończeniu hebrajskiego przekładu przez Samuela ibn Tibbona. Po 1230 roku spór o jego pisma filozoficzne podzielił gminy Prowansji i północnej Francji, a przekład łaciński dotarł do Tomasza z Akwinu; czytelnicy od Spinozy po Leo Straussa wciąż spierają się, jak należy czytać Przewodnik.
Jego kodeks pozostaje kamieniem węgielnym studiów nad prawem żydowskim, a Przewodnik kształtował debaty żydowskie, chrześcijańskie i późniejsze filozoficzne, od Tomasza z Akwinu, który cytuje „Rabbiego Mojżesza”, po krytykę wykładni Pisma przeprowadzoną przez Spinozę. Badacze wciąż spierają się, czy Przewodnik skrywa nauczanie ezoteryczne, czy zapisuje otwarte dociekanie.
Źródła i punkty odniesienia