Geboorte en verhuizing naar Wenen
Geboren in Freiberg in Moravië in een Joodse koopmansfamilie, verhuisde hij in 1860 met zijn ouders naar Wenen.
Psychoanalyse · Weense neurologie · 1856–1939
Sigmund Freud
In dromen en symptomen de wensen lezen waarvan we niet weten dat we ze hebben.
Příbor · Wenen · Londen
Biografie
De draad van een leven.
Sigmund Freud was een Oostenrijkse neuroloog die de psychoanalyse grondvestte, tegelijk een behandelmethode en een theorie van de geest die uitgaat van de stelling dat een groot deel van het psychische leven onbewust is. Vanaf 1886, toen hij in Wenen zijn praktijk opende, tot zijn ballingschap in Londen in 1938 las hij dromen, versprekingen, grappen en neurotische symptomen als compromissen tussen wensen en de krachten die ze verdringen, en hij breidde deze verklaring uit tot seksualiteit, moraal, religie en beschaving.
Geneeskunde en Parijs
Hij studeerde geneeskunde in Wenen, promoveerde in 1881 en werkte in 1885 en 1886 bij Charcot in Parijs.
Hysterie en dromen
Met Josef Breuer publiceerde hij in 1895 de Studies over hysterie, gevolgd door De droomduiding, gedateerd 1900.
Seksualiteit en de beweging
De Drie verhandelingen verschenen in 1905; de Internationale Psychoanalytische Vereniging werd in 1910 opgericht en de breuk met Jung volgde in 1913.
Een nieuwe theorie van de psyche
Na Voorbij het lustprincipe in 1920 en Het ik en het es in 1923 volgde Het onbehagen in de cultuur, gedateerd 1930.
Ballingschap en dood
Na de annexatie van Oostenrijk in 1938 uit Wenen verdreven, vestigde hij zich in Londen, waar hij op 23 september 1939 stierf.
Een leven grondig begrijpen
01Moravië, Wenen en het laboratorium
Sigmund Freud werd op 6 mei 1856 geboren in Freiberg in Moravië, het huidige Příbor in Tsjechië, als oudste van de acht kinderen van Jacob Freud, een Joodse wolhandelaar, en zijn jonge vrouw Amalia Nathansohn. Economische moeilijkheden brachten het gezin naar Leipzig en in 1860 naar Wenen, waar Freud uitblonk op het gymnasium in de wijk Leopoldstadt. In 1873 begon hij aan de Universiteit van Wenen geneeskunde te studeren, volgde hij de colleges filosofie van Franz Brentano en werkte hij zes jaar in het fysiologisch instituut van Ernst Brücke aan de zenuwcellen van de lamprei en de rivierkreeft. In 1881 promoveerde hij tot arts, en omdat hij een inkomen nodig had om met Martha Bernays te trouwen, stapte hij over naar klinisch werk in het Algemeen Ziekenhuis van Wenen.
02Van hysterie naar het droomboek
Na een verblijf in Parijs in 1885 en 1886 bij Jean-Martin Charcot, die hysterie als een echte aandoening behandelde, opende Freud een privépraktijk in Wenen en trouwde hij in 1886 met Martha Bernays. Met de arts Josef Breuer, wiens patiënte Anna O. haar behandeling de “talking cure” had genoemd, publiceerde hij in 1895 de Studies over hysterie, waarin werd betoogd dat hysterici vooral aan reminiscenties lijden. Geleidelijk verving hij de hypnose door vrije associatie, liet hij in 1897 de theorie los dat hysterie altijd voortkomt uit een werkelijke verleiding in de kindertijd en analyseerde hij na de dood van zijn vader zijn eigen dromen. De droomduiding, gedateerd 1900, zette de methode en de theorie uiteen die hij nu psychoanalyse noemde.
03De beweging en haar herzieningen
In 1902 bracht Freud een kleine kring bijeen die op woensdagavond bij hem thuis aan de Berggasse 19 samenkwam, en in 1905 publiceerde hij de Drie verhandelingen, een boek over de grap en de casus Dora. In 1909 werd hij samen met Carl Gustav Jung en Sándor Ferenczi uitgenodigd door de Clark University in Massachusetts; het jaar daarop werd de Internationale Psychoanalytische Vereniging opgericht, waarna bittere breuken volgden met Alfred Adler en vervolgens met Jung. Tijdens en na de Eerste Wereldoorlog herzag hij zijn theorie: Voorbij het lustprincipe uit 1920 introduceerde de doodsdrift, en Het ik en het es uit 1923 verdeelde de psyche in es, ik en boven-ik. Datzelfde jaar werd bij hem kaakkanker vastgesteld.
04Cultuur, ballingschap en dood
In zijn laatste jaren richtte Freud zich op religie en beschaving in De toekomst van een illusie uit 1927 en in Het onbehagen in de cultuur, en in 1932 correspondeerde hij met Albert Einstein over de vraag of oorlog te voorkomen is. De stad Frankfurt kende hem in 1930 de Goetheprijs toe, maar in 1933 werden zijn boeken in Berlijn verbrand. Na de annexatie van Oostenrijk in maart 1938 en het verhoor van zijn dochter Anna door de Gestapo vertrok hij uit Wenen naar Londen, waar hij De man Mozes en de monotheïstische religie voltooide. Hij stierf daar op 23 september 1939. Vier van zijn zusters, die in Wenen waren achtergebleven, werden later in nazikampen vermoord.
De psychoanalyse werd een internationale klinische beweging, verdeeld in rivaliserende scholen, van Anna Freud en Melanie Klein tot Jacques Lacan. Filosofen twisten sindsdien over haar status: Karl Popper ontkende dat zij falsifieerbaar was en Adolf Grünbaum trok haar klinische bewijsvoering in twijfel, terwijl Paul Ricœur, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas en Michel Foucault Freud lazen als een meester van de argwaan, een criticus van de repressie of een sleutelfiguur in de moderne geschiedenis van de seksualiteit.
Bronnen & referentiepuntenGa door