Van Venetië naar Parijs
Geboren in Venetië, kwam ze als klein kind bij haar vader Tommaso da Pizzano, arts en astroloog van Karel V, in Parijs wonen.
Vroeg Frans humanisme · morele en politieke filosofie · ca. 1364 – ca. 1430
Christine de Pizan
De autoriteiten antwoorden met rede, geschiedenis en ervaring.
Venetië · Parijs · Poissy
Biografie
De draad van een leven.
Christine de Pizan was een in Venetië geboren schrijfster aan het Franse hof die, op haar vijfentwintigste weduwe geworden, van haar pen leefde en zelf toezicht hield op het kopiëren van haar handschriften. In poëzie, allegorie, geschiedschrijving en politieke traktaten bestreed ze geleerde vrouwenhaat, pleitte ze voor de opvoeding van vrouwen en adviseerde ze vorsten over rechtvaardig bestuur tijdens een burgeroorlog.
Huwelijk en weduwschap
Ze trouwde met de koninklijke secretaris Étienne du Castel; door zijn dood moest ze alleen zorgen voor drie kinderen, haar moeder en een nicht.
Het debat over de Roos
Met de Brief aan de god van de liefde en haar brieven over de Roman de la Rose bestreed ze het vrouwbeeld van Jean de Meun.
Geschiedenis, allegorie en raad
Het leven van Karel V, de Stad der vrouwen, het Boek van de drie deugden en het Politieke lichaam volgen elkaar snel op.
Schrijven in de burgeroorlog
Tijdens het conflict tussen Armagnacs en Bourguignons schreef ze een klaagschrift over de rampen van Frankrijk en het Boek van de vrede; daarna verliet ze Parijs, waarschijnlijk voor het klooster van Poissy.
Jeanne d’Arc
Haar laatst bekende werk, de Ditié de Jehanne d’Arc, bezingt de overwinningen van de Maagd; Christine stierf rond 1430.
Een leven grondig begrijpen
01Een Venetiaanse aan het hof van Karel V
Christine werd rond 1364 in Venetië geboren als dochter van Tommaso da Pizzano, een in Bologna opgeleide arts en astroloog die door Karel V naar Parijs werd geroepen. Ze groeide op in de nabijheid van een hof dat Franse vertalingen van Aristoteles liet maken en een beroemde koninklijke bibliotheek bijeenbracht. Zoals ze later vertelde, moedigde haar vader haar studie meer aan dan de gewoonte voor een meisje toeliet. Op haar vijftiende trouwde ze met de koninklijke secretaris Étienne du Castel; ze verloor haar beschermer toen de koning in 1380 stierf, daarna haar vader en in 1390 haar man. Op haar vijfentwintigste voerde ze processen over schulden en erfenissen terwijl ze haar huishouden onderhield.
02Leven van de pen en het debat over de Roos
Aan het eind van de jaren 1390 begon Christine met lyrische poëzie, waaronder ballades over haar weduwschap, en zocht ze al snel beschermheren onder de koninklijke prinsen. Ze hield toezicht op het kopiëren en verluchten van haar handschriften en bood ze aan koningin Isabella van Beieren en aan de hertogen van Orléans, Berry en Bourgondië aan. In 1401 en 1402 bestreed ze de vrouwenhaat van de Roman de la Rose tegenover koninklijke secretarissen en clerici die Jean de Meun verdedigden, en bundelde ze de brieven van het debat tot een dossier voor de koningin. Daarna volgden allegorische werken, waaronder het Boek van de wisselvalligheid van Fortuna, waarin ze vertelt hoe ze in een man werd veranderd om na de dood van haar echtgenoot haar schip te sturen.
03De stad der vrouwen en de drie deugden
In Het boek van de stad der vrouwen, geschreven in 1404 en 1405, beschrijft Christine hoe ze door de oordelen van geleerde mannen wordt neergedrukt, totdat Rede, Rechtschapenheid en Rechtvaardigheid verschijnen en haar opdragen een stad te bouwen voor vrouwen van verdienste. In een bewerking van Boccaccio’s Over beroemde vrouwen verzamelt ze heersers, uitvindsters, geleerden, profetessen, trouwe echtgenotes en heiligen als bewijs tegen de autoriteiten die vrouwen kleineerden. Het boek van de drie deugden, in 1405 voltooid voor Margaretha van Bourgondië, maakt van die verdediging praktisch advies voor elke stand, van prinsessen en beheersters van landgoederen tot koopmansvrouwen, dienstmeiden en armen. Het realisme over reputatie en hiërarchie heeft lezers het boek zowel scherpzinnig als conservatief doen noemen.
04Raad in een verdeeld koninkrijk
Toen de waanzin van Karel VI een strijd tussen de huizen Orléans en Bourgondië ontketende, richtte Christine zich rechtstreeks tot de vorsten. Het Boek van het politieke lichaam, geschreven tussen 1404 en 1407 voor de jonge dauphin Lodewijk van Guyenne, beschrijft het rijk als een lichaam waarvan vorst, ridders en gewone volk elkaar zorg en dienst verschuldigd zijn. Ze steunde op Aristoteles in de vertalingen van Nicole Oresme, op Valerius Maximus en op Johannes van Salisbury, en schreef later over het oorlogsrecht en over de vrede. Na 1418 zweeg ze, waarschijnlijk in het klooster van Poissy, tot haar gedicht van 1429 Jeanne d’Arc bejubelde. In 1949 zag Simone de Beauvoir in haar de eerste vrouw die de pen opnam om haar sekse te verdedigen.
Haar werken circuleerden in opdrachthandschriften en vroege drukken, met Engelse vertalingen gedrukt tussen 1478 en 1521 en een Portugese versie in 1518. Modern onderzoek heeft haar herontdekt als politiek denker en als een van de eerste stemmen in het lange debat over vrouwen; Simone de Beauvoir eerde haar in 1949, al blijft het etiket ‘feministe’ omstreden als anachronisme.
Bronnen & referentiepunten