Z Wenecji do Paryża
Urodzona w Wenecji, jako małe dziecko dołączyła w Paryżu do ojca, Tommasa da Pizzano, lekarza i astrologa Karola V.
Wczesny humanizm francuski · filozofia moralna i polityczna · ok. 1364 – ok. 1430
Christine de Pizan
Odpowiadać autorytetom rozumem, historią i doświadczeniem.
Wenecja · Paryż · Poissy
Biografia
Nić życia.
Christine de Pizan była urodzoną w Wenecji pisarką związaną z francuskim dworem królewskim, która owdowiawszy w wieku dwudziestu pięciu lat, utrzymywała się z pióra i sama nadzorowała kopiowanie swoich rękopisów. W poezji, alegorii, historii i traktatach politycznych zwalczała uczoną mizoginię, broniła prawa kobiet do wykształcenia i doradzała władcom w sprawie sprawiedliwych rządów w czasie wojny domowej.
Małżeństwo i wdowieństwo
Poślubiła sekretarza królewskiego Étienne’a du Castel; jego śmierć zostawiła ją z trojgiem dzieci, matką i młodą krewną na utrzymaniu.
Spór o Różę
W Liście do boga Miłości i w listach o Powieści o Róży zakwestionowała obraz kobiet nakreślony przez Jeana de Meun.
Historia, alegoria i rada
Żywot Karola V, Miasto Dam, Księga trzech cnót i Ciało polityczne powstają w szybkim następstwie.
Pisanie w czasie wojny domowej
W czasie konfliktu Armaniaków z Burgundczykami napisała lament nad niedolą Francji i Księgę pokoju, po czym opuściła Paryż, udając się prawdopodobnie do klasztoru w Poissy.
Joanna d’Arc
Jej ostatnie znane dzieło, Ditié de Jehanne d’Arc, sławi zwycięstwa Dziewicy Orleańskiej; Christine zmarła około 1430 roku.
Poznaj życie autora
01Wenecjanka na dworze Karola V
Christine urodziła się w Wenecji około 1364 roku jako córka Tommasa da Pizzano, lekarza i astrologa wykształconego w Bolonii, którego Karol V wezwał do Paryża. Dorastała w pobliżu dworu, który zamawiał francuskie przekłady Arystotelesa i gromadził słynną bibliotekę królewską. Jak wspominała później, ojciec wspierał jej naukę bardziej, niż obyczaj pozwalał w przypadku dziewczynki. Wydana w wieku piętnastu lat za sekretarza królewskiego Étienne’a du Castel, straciła opiekuna, gdy król zmarł w 1380 roku, potem ojca, a w 1390 roku męża. W wieku dwudziestu pięciu lat musiała toczyć procesy o długi i spadki, utrzymując jednocześnie dom.
02Życie z pióra i spór o Różę
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XIV wieku Christine zaczęła od liryki, w tym ballad o swoim wdowieństwie, i wkrótce szukała protektorów wśród królewskich książąt. Nadzorowała kopiowanie i iluminowanie swoich rękopisów i ofiarowywała je królowej Izabeli Bawarskiej oraz książętom Orleanu, Berry i Burgundii. W latach 1401–1402 zakwestionowała mizoginię Powieści o Róży wobec królewskich sekretarzy i duchownych broniących Jeana de Meun, a listy ze sporu zebrała w dossier dla królowej. Potem powstały dzieła alegoryczne, w tym Księga o odmianie Fortuny, w której opowiada, jak została przemieniona w mężczyznę, by po śmierci męża sterować swoim okrętem.
03Miasto Dam i trzy cnoty
W Księdze o Mieście Dam, napisanej w latach 1404–1405, Christine opisuje siebie przygniecioną sądami uczonych mężczyzn, dopóki nie ukazują się jej Rozum, Prawość i Sprawiedliwość, które polecają jej zbudować miasto dla zacnych kobiet. Przetwarzając dzieło Boccaccia O sławnych kobietach, gromadzi władczynie, wynalazczynie, uczone, prorokinie, wierne żony i święte jako dowody przeciw autorytetom, które poniżały kobiety. Księga trzech cnót, ukończona w 1405 roku dla Małgorzaty Burgundzkiej, zamienia tę obronę w praktyczne rady dla wszystkich stanów, od księżnych i zarządczyń majątków po żony kupców, służące i ubogie. Jej realizm w sprawach reputacji i hierarchii sprawia, że czytelnicy uznają ją zarazem za przenikliwą i konserwatywną.
04Rada dla podzielonego królestwa
Gdy obłęd Karola VI otworzył walkę między domami Orleanu i Burgundii, Christine zwróciła się bezpośrednio do książąt. Księga o ciele politycznym, napisana w latach 1404–1407 dla młodego delfina Ludwika Gujeńskiego, opisuje królestwo jako ciało, którego książę, rycerze i lud winni są sobie nawzajem troskę i służbę. Sięgała po Arystotelesa w przekładach Nicole’a Oresme’a, po Waleriusza Maksymusa i Jana z Salisbury, a później pisała o prawie wojny i o pokoju. Po 1418 roku zamilkła, prawdopodobnie w klasztorze w Poissy, aż do poematu z 1429 roku, w którym sławiła Joannę d’Arc. W 1949 roku Simone de Beauvoir dostrzegła w niej pierwszą kobietę, która chwyciła za pióro w obronie swojej płci.
Jej dzieła krążyły w rękopisach dedykacyjnych i wczesnych drukach; przekłady angielskie drukowano w latach 1478–1521, a wersję portugalską w 1518 roku. Współczesne badania przywróciły ją jako myślicielkę polityczną i jeden z pierwszych głosów w długim sporze o kobiety; Simone de Beauvoir oddała jej hołd w 1949 roku, choć etykieta „feministki” wciąż budzi spory jako anachronizm.
Źródła i punkty odniesienia