Geboren op Samos
Epicurus werd geboren in een familie van Atheense burgers die zich op Samos hadden gevestigd. Latere verhalen over zijn jeugd moeten worden onderscheiden van de weinige relatief zekere chronologische aanknopingspunten.
Epicurisme · de tuin · 341–270 v.Chr.
Epicurus
Leren verlangen naar wat genoeg is.
Samos · Lampsacus · Athene
Biografie
De draad van een leven.
Epicurus werd in 341 v.Chr. op Samos geboren in een familie van Atheense burgers die zich op het eiland hadden gevestigd. Antieke biografieën noemen zijn ouders Neocles en Chaerestrate, maar verschillende verhalen over zijn jeugd dienen vooral latere polemieken. Rond zijn achttiende verbleef hij in Athene, terwijl Alexanders dood de Griekse politieke wereld veranderde. Daarna voegde hij zich bij zijn familie in Klein-Azië. Zijn relatie met Nausiphanes, verbonden met de traditie van Democritus, werpt licht op zijn belangstelling voor het atomisme zonder zijn filosofie tot ontlening te reduceren. Zijn onderwijs in Mytilene en daarna in Lampsacus bracht de eerste metgezellen bijeen van wat een duurzame gemeenschap van filosofisch onderzoek werd.
Athene en Klein-Azië
Een verblijf in Athene viel samen met de omwentelingen na de dood van Alexander. Vervolgens voegde hij zich bij zijn familie in Klein-Azië, in een snel veranderende politieke wereld.
Lesgeven in Mytilini
Hij begon les te geven in Mytilini op Lesbos. Tradities maken melding van conflicten, maar de precieze omstandigheden van zijn vertrek zijn moeilijk te reconstrueren.
De metgezellen bij Lampsacus
Een groep leerlingen en vrienden, waaronder Metrodorus, verzamelde zich in Lampsacus. Deze relaties bleven essentieel nadat het schoolcentrum naar Athene was verhuisd.
De stichting van de Tuin
Epicurus keerde terug naar Athene en verwierf de tuin. Onderwijs, wederzijdse hulp, correspondentie en herdenkingspraktijken gaven de gemeenschap een blijvende vorm.
Een georganiseerde opvolging
Epicurus stierf in Athene. Zijn testament voorzag in de voortzetting van de school onder Hermarchus en in de bescherming van de nabestaanden; een laatste brief benadrukte de kracht van gedeelde herinneringen.
Een leven grondig begrijpen
01Van Samos tot de eerste gemeenschappen
Epicurus werd in 341 v.Chr. op Samos geboren in een familie van Atheense burgers die zich op het eiland hadden gevestigd. Antieke biografieën noemen zijn ouders Neocles en Chaerestrate, maar verschillende verhalen over zijn jeugd dienen vooral latere polemieken. Rond zijn achttiende verbleef hij in Athene, terwijl Alexanders dood de Griekse politieke wereld veranderde. Daarna voegde hij zich bij zijn familie in Klein-Azië. Zijn relatie met Nausiphanes, verbonden met de traditie van Democritus, werpt licht op zijn belangstelling voor het atomisme zonder zijn filosofie tot ontlening te reduceren. Zijn onderwijs in Mytilene en daarna in Lampsacus bracht de eerste metgezellen bijeen van wat een duurzame gemeenschap van filosofisch onderzoek werd.
02De tuin: plaats, vriendschappen en hulpbronnen
Rond 306 v.Chr. keerde Epicurus terug naar Athene en verwierf hij de Tuin waaraan zijn school haar naam ontleende. De gemeenschap omvatte vrouwen en tot slaaf gemaakte mensen, een opmerkelijke aanwezigheid in antieke filosofische overleveringen; ze mag niettemin niet met een hedendaagse egalitaire instelling worden gelijkgesteld. Metrodorus, Hermarchus, Polyaenus en andere metgezellen droegen bij aan haar intellectuele leven. Briefwisseling onderhield relaties met Lampsacus en andere steden. Het testament toont financiële voorzieningen, herdenkingsdagen en een geregelde opvolging: filosofisch leven berustte ook op bezit, verplichtingen en gezamenlijke praktijken. De school was meer dan een toevallige bijeenkomst van onafhankelijke individuen; haar voortbestaan vereiste praktische afspraken en gedeelde overtuigingen.
03Een filosofie opbouwen tegen angst
In de wereld van de hellenistische koninkrijken stelde Epicurus voor overtuigingen te onderzoeken die het leven angstig maken: goddelijke tussenkomst, lijden na de dood, onbegrensde verlangens en een onophoudelijk streven naar status. Zijn natuurfilosofie, kennisleer en ethiek ondersteunen elkaar. Gelukzalige goden besturen de wereld niet met toorn; gewaarwording houdt op wanneer een levend wezen uiteenvalt; natuurlijke behoeften hebben grenzen. Deze opbouw neemt niet iedere moeilijkheid weg: ze vereist onderzoek naar de status van waarnemingen, keuzes tussen genot en pijn en de maatschappelijke voorwaarden voor veiligheid. De brieven vatten dit onderzoek samen voor herhaalde oefening en maken herinnering en gesprek zo tot delen van filosofisch werk in plaats van vervangingen voor redeneren.
04Sterven, overleveren en opnieuw gelezen worden
Epicurus stierf volgens de overgeleverde chronologie in 270 v.Chr. in Athene. Een door Diogenes Laertius bewaarde brief beschrijft pijn en vreugde in de herinnering aan gesprekken en beveelt tegelijk zorg voor Metrodorus’ kinderen aan. Hermarchus volgde hem op. De school verspreidde zich later over de Griekse en Romeinse wereld; Lucretius, Philodemus en de inscriptie van Diogenes van Oenoanda tonen veranderingen van haar erfenis. Het merendeel van de geschriften van de stichter verdween. Diogenes Laertius, citaten bij andere auteurs en de papyri van Herculaneum bewaren sterk uiteenlopend bewijsmateriaal. Moderne lezers moeten daarom Epicurus’ denken, de ontwikkelingen bij zijn volgelingen en reconstructies op basis van fragmenten onderscheiden, in plaats van die verschillende historische lagen stilzwijgend samen te voegen.
Epicurus stierf volgens de overgeleverde chronologie in 270 v.Chr. in Athene. Een door Diogenes Laertius bewaarde brief beschrijft pijn en vreugde in de herinnering aan gesprekken en beveelt tegelijk zorg voor Metrodorus’ kinderen aan. Hermarchus volgde hem op. De school verspreidde zich later over de Griekse en Romeinse wereld; Lucretius, Philodemus en de inscriptie van Diogenes van Oenoanda tonen veranderingen van haar erfenis. Het merendeel van de geschriften van de stichter verdween. Diogenes Laertius, citaten bij andere auteurs en de papyri van Herculaneum bewaren sterk uiteenlopend bewijsmateriaal. Moderne lezers moeten daarom Epicurus’ denken, de ontwikkelingen bij zijn volgelingen en reconstructies op basis van fragmenten onderscheiden, in plaats van die verschillende historische lagen stilzwijgend samen te voegen.
Bronnen & referentiepunten