Geboorte in Wenen
Hij werd op 26 april geboren in een van de rijkste industriële families van het Habsburgse Rijk.
Logica en taal · analytische filosofie · 1889–1951
Ludwig Wittgenstein
De vlieg de uitweg uit de vliegenvanger wijzen.
Wenen · Cambridge · Skjolden
Biografie
De draad van een leven.
Ludwig Wittgenstein was een in Oostenrijk geboren filosoof, opgeleid als ingenieur en vele jaren docent in Cambridge, wiens werk draait om de verhouding tussen taal, logica en wereld. Zijn Tractatus zocht de grenzen van wat zinvol gezegd kan worden; zijn latere geschriften, na zijn dood gepubliceerd, vatten betekenis op als gebruik binnen gedeelde praktijken en filosofie als het geduldig ophelderen van begripsverwarring.
Cambridge en Russell
Hij studeerde logica bij Bertrand Russell en trok zich daarna terug in Noorwegen om alleen te werken.
Oorlog en de Tractatus
Hij diende in het Oostenrijks-Hongaarse leger en voltooide de Tractatus kort voordat hij in Italië krijgsgevangen werd genomen.
Dorpsonderwijzer
Hij gaf les op lagere scholen in Neder-Oostenrijk en stelde voor zijn leerlingen een spellingwoordenboek samen.
Terug in Cambridge
Hij hervatte de filosofie, bekleedde vanaf 1939 de leerstoel en bleef het materiaal van de Onderzoekingen herwerken.
Laatste aantekeningen
Hij schreef de aantekeningen die later als Over zekerheid verschenen en stierf op 29 april 1951 in Cambridge.
Een leven grondig begrijpen
01Wenen, techniek en logica
Ludwig Wittgenstein werd in 1889 in Wenen geboren als jongste kind van de staalindustrieel Karl Wittgenstein, in een welgestelde familie in het hart van het muziekleven van de stad. Hij studeerde techniek in Berlijn en deed vanaf 1908 luchtvaartonderzoek in Manchester, waar vragen over de grondslagen van de wiskunde hem naar het werk van Gottlob Frege en Bertrand Russell leidden. Op aanraden van Frege ging hij in 1911 naar Cambridge om bij Russell te studeren, die hem al snel eerder als medewerker dan als leerling beschouwde. In 1913 trok hij zich terug in Skjolden in Noorwegen om alleen aan logica te werken, een patroon van terugtrekking dat in zijn hele leven terugkeert.
02Oorlog, de Tractatus en de jaren buiten de filosofie
Toen in 1914 de oorlog uitbrak, meldde hij zich als vrijwilliger bij het Oostenrijks-Hongaarse leger, diende aan het oostfront en later aan het Italiaanse front en werd onderscheiden voor dapperheid, terwijl hij schriften vulde met logisch werk. Hij voltooide de Tractatus in 1918 en werd in november van dat jaar in Italië krijgsgevangen genomen. In 1919 terug in Wenen, deed hij afstand van zijn deel van het familiefortuin, liet zich opleiden tot onderwijzer en gaf van 1920 tot 1926 les op dorpsscholen in Neder-Oostenrijk; de Tractatus verscheen in 1921 met hulp van Russell. Daarna werkte hij als tuinman bij een klooster en ontwierp hij met de architect Paul Engelmann een huis in Wenen voor zijn zus Margarethe. Gesprekken met Frank Ramsey en leden van de Wiener Kreis bereidden zijn terugkeer naar de filosofie voor.
03Cambridge en een nieuwe manier van filosoferen
Wittgenstein keerde in 1929 terug naar Cambridge, diende de Tractatus in als proefschrift en begon manuscripten te vullen die zijn vroegere opvatting van logische vorm geleidelijk afbraken. Het Blauwe en het Bruine boek, tussen 1933 en 1935 aan studenten gedicteerd, introduceerden de taalspelen. Na de annexatie van Oostenrijk in 1938 vroeg hij de Britse nationaliteit aan, die hij in 1939 kreeg, het jaar waarin hij G. E. Moore opvolgde op de leerstoel filosofie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij als hulpkracht in het Londense Guy’s Hospital en daarna in een medische onderzoekseenheid in Newcastle. Zijn intense, onconventionele onderwijs vormde een generatie studenten, hoewel hij vrijwel niets publiceerde.
04Laatste jaren en postume werken
Hij legde in 1947 zijn leerstoel neer om te schrijven en woonde lange tijd op het Ierse platteland, met name aan de kust van Connemara, en daarna in Dublin. Na een bezoek aan Norman Malcolm in de Verenigde Staten in 1949 werd bij hem prostaatkanker vastgesteld. Zijn laatste maanden bracht hij door in Cambridge, in het huis van zijn arts Edward Bevan, waar hij op 29 april 1951 stierf; zijn overgeleverde laatste woorden luidden: ‘Zeg hun dat ik een prachtig leven heb gehad.’ Bijna alles wat verder onder zijn naam wordt gelezen, werd door zijn literaire executeurs Rush Rhees, G. E. M. Anscombe en G. H. von Wright uit manuscripten en typoscripten uitgegeven, zodat redactionele beslissingen deel uitmaken van elke interpretatie van zijn latere denken.
Zijn twee zeer verschillende oeuvres beïnvloedden de Wiener Kreis, de filosofie van de gewone taal, de filosofie van de geest en debatten over regels, zekerheid en scepticisme. Interpreten zijn het nog altijd oneens over de vraag hoever de latere geschriften met de Tractatus breken en hoe teksten te lezen die hij nooit voor publicatie gereed heeft gemaakt.
Bronnen & referentiepunten