Platon — Kriton
Kriton proponuje ucieczkę z więzienia; Sokrates pyta, czy jej przyjęcie byłoby sprawiedliwe. Wypowiedź uosobionych Praw bada zobowiązania wobec Aten, podczas gdy wcześniejsza zasada dialogu zakazuje odpowiadać niesprawiedliwością na niesprawiedliwość.
Zrozumieć tekst
Sokrates nie pozostawił pism. Tekst należy do starożytnej recepcji, przez którą odtwarza się jego życie i myśl, a nie do bibliografii dzieł jego autorstwa. Znaczenie mają gatunek, zamysł autora i sytuacja dramatyczna: dialogu filozoficznego, mowy obrończej czy komedii nie można traktować jako wiernego zapisu. Porównuj niezależne świadectwa, zanim utożsamisz stanowisko rozmówcy z historycznym Sokratesem.
Najważniejsze myśli
- 01
Powody
Liczba osób popierających daną akcję ma mniejsze znaczenie niż to, czy ich osąd jest przemyślany, a powody uzasadnione.
- 02
Zakaz działań odwetowych
Samo doznanie krzywdy nie uprawnia do wyrządzania krzywdy w odwecie, nawet jeśli ucieczka wydaje się zrozumiała.
- 03
Obowiązek polityczny
Prawa odwołują się do edukacji, zamieszkania i umowy; czytelnicy muszą zadać sobie pytanie, czy ich przemówienie wyraża bezwarunkowy obowiązek posłuszeństwa.
Zgłębiaj idee
Czy zawsze musimy przestrzegać prawa?
Prześledź argumentację Kritona bez sprowadzania jej do hasła bezwzględnego posłuszeństwa. Dialog łączy doznaną niesprawiedliwość, podjęte zobowiązania i odpowiedzialność osoby działającej.
Bardzo konkretna propozycja
Kriton proponuje skazanemu przyjacielowi sposób ucieczki. Wskazuje reputację przyjaciół Sokratesa, jego dzieci i praktyczną możliwość wyjazdu. Racje te nie są absurdalne: dialog traktuje je poważnie, zanim zmieni pytanie. Czy decyzję należy mierzyć opinią większości, czy tym, co sprawiedliwe?
Nie odpowiadać niesprawiedliwością na niesprawiedliwość
Sokrates pyta, czy na jedno zło można odpowiedzieć drugim. Zasada ta porządkuje dyskusję, ale jej zastosowanie do ucieczki nadal wymaga argumentu. Nie pomijaj tego kroku: przyjęcie ogólnej zasady nie oznacza automatycznej zgody na konkretny wniosek. Zbadaj dokładnie, jaką szkodę wyrządziłaby ucieczka i komu.
Gdy przemawiają Prawa
Platon uosabia Prawa, które przypominają o otrzymanym wychowaniu, możliwości opuszczenia miasta i zobowiązaniach związanych z życiem w nim. Ta scena wymaga dyskusji, nie bezrefleksyjnego powtarzania. Porównaj ją z odmową wykonania niesprawiedliwych rozkazów w Obronie Sokratesa. Napięcie między sumieniem a przynależnością do wspólnoty politycznej pozostaje płodnym pytaniem, a nie gotową uniwersalną regułą.
Pytania towarzyszące lekturze
- Czy doznanie niesprawiedliwości usprawiedliwia każdą możliwą odpowiedź?
- Które zobowiązania wobec wspólnoty można zrewidować i pod jakimi warunkami?
Zobowiązanie wobec wspólnoty i wymóg sprawiedliwości wymagają argumentów; nie zawsze łatwo je pogodzić.
Jak czytać
Przeczytaj zasadę nieodpowiadania krzywdą na krzywdę przed mową Praw, a następnie porównaj ją z odmową zaprzestania filozofowania w Obronie Sokratesa.
Wydania i źródła
Streszczenia i najważniejsze myśli są oryginalnymi interpretacjami redakcyjnymi. Towarzyszą lekturze i nie zastępują wydania tekstu. Metoda redakcyjna ↗