O pewności
Te ponumerowane notatki odpowiadają na twierdzenia G. E. Moore’a, że wie on, iż oto jest ręka i że Ziemia istniała na długo przed jego narodzinami. Wittgenstein dowodzi, że takie zdania nie są zwykłymi roszczeniami do wiedzy opartymi na świadectwach, lecz należą do tła, na którym świadectwa w ogóle się liczą: samo wątpienie wymaga, by coś stało niewzruszenie, tak jak drzwi obracają się na zawiasach.
Zrozumieć tekst
Spisane w latach 1949–1951, w ostatnich osiemnastu miesiącach jego życia, notatki nigdy nie zostały poprawione; ostatni zapis powstał dwa dni przed jego śmiercią. G. E. M. Anscombe i G. H. von Wright wybrali je i opublikowali w 1969 roku wraz z angielskim przekładem Denisa Paula i Anscombe. Stały się one centralne dla niedawnych sporów o sceptycyzm i tak zwaną epistemologię zawiasową.
Najważniejsze myśli
- 01
Zdania zawiasowe
Niektóre pewności nie są wnioskami wyprowadzonymi ze świadectw; pozostają nieruchome, aby w ogóle można było stawiać pytania i zgłaszać wątpliwości.
- 02
Obraz świata
Każdy z nas dziedziczy obraz świata, na którego tle odróżnia prawdę od fałszu; nie przyjął go po sprawdzeniu jego poprawności.
- 03
Koryto rzeki
Obraz koryta rzeki, którego brzegi mogą się powoli przesuwać, sugeruje, że to, co niewzruszone, może się zmieniać, choć nie tak, jak rewiduje się zwykłe hipotezy.
Zgłębiaj idee
Pewność i wątpienie
Zbadaj, jak Wittgenstein odpowiada Moore’owi i sceptykowi, pytając, co musi pozostać niewzruszone, by wątpienie miało sens.
Umiejscowienie tekstu
Spisane w latach 1949–1951, w ostatnich osiemnastu miesiącach jego życia, notatki nigdy nie zostały poprawione; ostatni zapis powstał dwa dni przed jego śmiercią. G. E. M. Anscombe i G. H. von Wright wybrali je i opublikowali w 1969 roku wraz z angielskim przekładem Denisa Paula i Anscombe. Stały się one centralne dla niedawnych sporów o sceptycyzm i tak zwaną epistemologię zawiasową. Te ponumerowane notatki odpowiadają na twierdzenia G. E. Moore’a, że wie on, iż oto jest ręka i że Ziemia istniała na długo przed jego narodzinami. Wittgenstein dowodzi, że takie zdania nie są zwykłymi roszczeniami do wiedzy opartymi na świadectwach, lecz należą do tła, na którym świadectwa w ogóle się liczą: samo wątpienie wymaga, by coś stało niewzruszenie, tak jak drzwi obracają się na zawiasach.
Podążanie za argumentami
Zdania zawiasowe: Niektóre pewności nie są wnioskami wyprowadzonymi ze świadectw; pozostają nieruchome, aby w ogóle można było stawiać pytania i zgłaszać wątpliwości. Obraz świata: Każdy z nas dziedziczy obraz świata, na którego tle odróżnia prawdę od fałszu; nie przyjął go po sprawdzeniu jego poprawności. Koryto rzeki: Obraz koryta rzeki, którego brzegi mogą się powoli przesuwać, sugeruje, że to, co niewzruszone, może się zmieniać, choć nie tak, jak rewiduje się zwykłe hipotezy.
Kontynuuj czytanie
Zacznij od pierwszych zapisków o Moorze, potem prześledź obraz świata i koryto rzeki w §§ 94–99 oraz zawiasy w §§ 341–343, pamiętając, że są to notatki robocze, a nie ukończona książka. Spisane w latach 1949–1951, w ostatnich osiemnastu miesiącach jego życia, notatki nigdy nie zostały poprawione; ostatni zapis powstał dwa dni przed jego śmiercią. G. E. M. Anscombe i G. H. von Wright wybrali je i opublikowali w 1969 roku wraz z angielskim przekładem Denisa Paula i Anscombe. Stały się one centralne dla niedawnych sporów o sceptycyzm i tak zwaną epistemologię zawiasową.
Pytania towarzyszące lekturze
- Którego ze swoich przekonań nie mógłbyś podać w wątpliwość, nie pozbawiając sensu samego wątpienia?
- Jak zawias może się z czasem przesunąć, nie stając się zwykłą hipotezą?
Wątpienie i uzasadnianie kończą się nie na ostatecznym dowodzie, lecz na sposobie działania, który sam nie podlega wątpliwości.
Jak czytać
Zacznij od pierwszych zapisków o Moorze, potem prześledź obraz świata i koryto rzeki w §§ 94–99 oraz zawiasy w §§ 341–343, pamiętając, że są to notatki robocze, a nie ukończona książka.
Wydania i źródła
Streszczenia i najważniejsze myśli są oryginalnymi interpretacjami redakcyjnymi. Towarzyszą lekturze i nie zastępują wydania tekstu. Metoda redakcyjna ↗