Γέννηση στη Ρώμη
Γεννημένος γύρω στο 477 σε συγκλητική οικογένεια συνδεδεμένη με τους Ανικίους, έχασε νωρίς τον πατέρα του και ανατράφηκε από τον συγκλητικό Σύμμαχο, την κόρη του οποίου, τη Ρουστικιάνα, παντρεύτηκε.
Λατινικός νεοπλατωνισμός · αριστοτελική λογική · περ. 477 – περ. 524
Βοήθιος
Να αναζητάς, μέσα στη δυσμένεια, το αγαθό που η τύχη δεν μπορεί να πάρει πίσω.
Ρώμη · Ραβέννα · Παβία
Βιογραφία
Το νήμα μιας ζωής.
Ο Βοήθιος ήταν Ρωμαίος συγκλητικός και λόγιος στην οστρογοτθική Ιταλία, που ανέλαβε να μεταφράσει και να εξηγήσει στα λατινικά τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα και να δείξει σε ποιο βαθμό συμφωνούσαν. Τα λογικά του υπομνήματα και οι θεολογικές του πραγματείες διαμόρφωσαν το λεξιλόγιο του λατινικού Μεσαίωνα· καταδικασμένος για προδοσία, έγραψε στη φυλακή την Παραμυθία της φιλοσοφίας, έναν διάλογο για την τύχη, την ευτυχία, την πρόνοια και την ελευθερία.
Μεταφράζοντας τον Αριστοτέλη
Μετέφρασε και σχολίασε τη λογική του Αριστοτέλη και την Εισαγωγή του Πορφυρίου, στο πλαίσιο ενός δηλωμένου σχεδίου να καταστήσει τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα προσιτούς στα λατινικά.
Υπατεία
Το 510 άσκησε την υπατεία χωρίς συνάδελφο, επί βασιλείας του Οστρογότθου βασιλιά Θευδέριχου.
Θεολογικές πραγματείες
Συνέθεσε πέντε σύντομες πραγματείες για την Τριάδα, την αγαθότητα των ουσιών και το πρόσωπο του Χριστού, εν μέσω διαμαχών ανάμεσα στη Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη.
Μάγιστρος των οφφικίων
Το έτος κατά το οποίο οι δύο γιοι του ήταν από κοινού ύπατοι, έγινε μάγιστρος των οφφικίων στην αυλή του Θευδέριχου στη Ραβέννα.
Δίκη και Παραμυθία
Αφού υπερασπίστηκε τον συγκλητικό Αλβίνο, κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάστηκε χωρίς ακρόαση· στη φυλακή έγραψε την Παραμυθία πριν εκτελεστεί, γύρω στο 524.
Κατανοήστε μια ζωή σε βάθος
01Ένας Ρωμαίος αριστοκράτης σε ένα γοτθικό βασίλειο
Ο Βοήθιος γεννήθηκε γύρω στο 477, λίγο μετά την καθαίρεση του τελευταίου δυτικού αυτοκράτορα το 476, μέσα στη συγκλητική αριστοκρατία της Ρώμης. Ο πατέρας του, ύπατος το 487, πέθανε όταν εκείνος ήταν παιδί, και τον ανέθρεψε ο Κόιντος Αυρήλιος Μέμμιος Σύμμαχος, λόγιος συγκλητικός, την κόρη του οποίου, τη Ρουστικιάνα, παντρεύτηκε. Την Ιταλία κυβερνούσε τότε ο Οστρογότθος βασιλιάς Θευδέριχος, ο οποίος διατήρησε τη σύγκλητο και μεγάλο μέρος της ρωμαϊκής διοίκησης. Ο Βοήθιος απέκτησε εξαιρετική γνώση της ελληνικής, αν και είναι άγνωστο πού τη διδάχθηκε. Επιστολές που συνέταξε ο Κασσιόδωρος εκ μέρους του Θευδέριχου επαινούν τη μόρφωσή του και του ζητούν να κατασκευάσει ένα υδραυλικό ρολόι και ένα ηλιακό ρολόι ως διπλωματικά δώρα.
02Ένα πρόγραμμα μετάφρασης και σχολιασμού
Στο δεύτερο υπόμνημά του στο Περί ερμηνείας του Αριστοτέλη, ο Βοήθιος ανήγγειλε το σχέδιο να μεταφράσει στα λατινικά κάθε έργο του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα που θα μπορούσε να αποκτήσει, να το εξηγήσει και να δείξει ότι οι δύο φιλόσοφοι συμφωνούν στα περισσότερα ουσιώδη σημεία. Ολοκλήρωσε λατινικές εκδοχές των περισσότερων λογικών πραγματειών του Αριστοτέλη και της Εισαγωγής του Πορφυρίου, σχολίασε αρκετές από αυτές καθώς και τα Τοπικά του Κικέρωνα, και συνέταξε σύντομα εγχειρίδια για τον συλλογισμό, τη διαίρεση και την τοπική επιχειρηματολογία. Τα εγχειρίδιά του για την αριθμητική και τη μουσική, διασκευασμένα από ελληνικές πηγές, εισήγαγαν τον όρο quadrivium. Καμία μετάφραση του Πλάτωνα δεν σώζεται, και το πρόγραμμα έμεινε ημιτελές.
03Η λογική στην υπηρεσία της θεολογίας
Περίπου μεταξύ 512 και 522 ο Βοήθιος έγραψε πέντε σύντομες θεολογικές πραγματείες, σε μια εποχή που η Ρώμη και η Κωνσταντινούπολη διχάζονταν για το πώς πρέπει να περιγραφεί το πρόσωπο του Χριστού. Εφάρμοσε τις κατηγορίες του Αριστοτέλη στην Τριάδα, όρισε το πρόσωπο ως ατομική ουσία λογικής φύσεως και, σε μια πυκνή πραγματεία δομημένη πάνω σε αξιώματα, ρώτησε πώς τα δημιουργημένα πράγματα μπορούν να είναι αγαθά χωρίς να είναι η ίδια η αγαθότητα. Ορισμένοι νεότεροι μελετητές αμφέβαλλαν ότι ο συγγραφέας της Παραμυθίας ήταν χριστιανός, ώσπου ένα απόσπασμα του Κασσιόδωρου, δημοσιευμένο το 1877, του απέδωσε θεολογικά συγγράμματα. Ο Γιλβέρτος του Πουατιέ, ο Τιερί της Σαρτρ και ο Θωμάς Ακινάτης σχολίασαν αργότερα αυτά τα κείμενα.
04Πτώση, φυλακή και υστεροφημία
Το 522 ο Βοήθιος έφτασε στην κορυφή της σταδιοδρομίας του: οι δύο γιοι του ήταν από κοινού ύπατοι και ο ίδιος έγινε μάγιστρος των οφφικίων στη Ραβέννα. Λίγο αργότερα υπερασπίστηκε τον συγκλητικό Αλβίνο, που κατηγορούνταν για προδοτική αλληλογραφία με την Κωνσταντινούπολη, και κατηγορήθηκε ο ίδιος για προδοσία και ιεροσυλία με βάση επιστολές που χαρακτήρισε πλαστές. Καταδικασμένος χωρίς ακρόαση, έγραψε την Παραμυθία στη φυλακή και εκτελέστηκε γύρω στο 524· ο Σύμμαχος θανατώθηκε λίγο αργότερα. Ο τάφος του στην Παβία έγινε κέντρο τοπικής λατρείας του Αγίου Σεβερίνου Βοηθίου, και ο Δάντης τον τοποθέτησε ανάμεσα στους σοφούς του Παραδείσου. Οι αναγνώστες συζητούν ακόμη πώς η φιλοσοφία του σχετίζεται με την πίστη του.
Ως τον δωδέκατο αιώνα οι μεταφράσεις και τα υπομνήματά του αποτελούσαν τον κύριο λατινικό δρόμο προς την αριστοτελική λογική· η απάντησή του για τα καθόλου, ο ορισμός του προσώπου και η αντίληψή του για την αιωνιότητα υιοθετήθηκαν και συζητήθηκαν από τον Αβελάρδο, τον Γιλβέρτο του Πουατιέ και τον Θωμά Ακινάτη. Μεταφρασμένη από τον βασιλιά Αλφρέδο, τον Ζαν ντε Μεν, τον Τσόσερ και την Ελισάβετ Α΄, η Παραμυθία έγινε ένα από τα πιο αντιγραμμένα βιβλία της μεσαιωνικής Ευρώπης· το κατά πόσο είναι χριστιανικό έργο συζητείται ακόμη.
Πηγές & σημεία αναφοράς