Bestrijd fanatisme met rede en ironie.
Werken, getuigenissen en verdere lectuur worden onderscheiden. De data verwijzen naar het ontstaan of de eerste publicatie, zoals bij elke vermelding aangegeven.
Deze beschrijvingen behandelen drie werken: de vertelling Candide, de Filosofische brieven en de Verhandeling over tolerantie. De toneelstukken, de geschiedwerken, het Filosofisch woordenboek en een correspondentie van meer dan vijftienduizend brieven zijn niet opgenomen; dit is een selectie. De beroemde zin over het tot de dood verdedigen van andermans recht om te spreken werd in 1906 door Evelyn Beatrice Hall geschreven om zijn houding samen te vatten.
011733–1734
De brieven, voortgekomen uit zijn verblijf in Engeland van 1726 tot 1728, verschenen eerst in 1733 in het Engels en daarna in 1734 in het Frans. Het parlement van Parijs liet het boek verbranden en Voltaire trok zich terug in Cirey; het beeld van Engeland is bewust geïdealiseerd ten dienste van een Frans betoog.
021759
De vertelling, in 1759 anoniem verschenen als vertaling uit het Duits van ‘doctor Ralph’, antwoordt op de aardbeving van Lissabon van 1755 en op de debatten over de voorzienigheid die zij nieuw leven inblies. Zij richt zich minder op de metafysica van Leibniz zelf dan op een gepopulariseerd optimisme in de lijn van Pope en Wolff; Voltaire verloochende het boek lange tijd.
031763
Jean Calas, een protestantse koopman, werd in 1762 terechtgesteld nadat hij ervan was beschuldigd zijn zoon te hebben gedood om diens bekering te verhinderen. Het traktaat, in 1763 verschenen als onderdeel van Voltaires campagne, droeg bij aan het eerherstel van 1765; de verdraagzaamheid ervan blijft binnen een deïstisch kader en komt nog niet neer op gelijke burgerrechten.