Γέννηση και νέο όνομα
Γεννημένος στο Παρίσι και μαθητής των Ιησουιτών, φυλακίστηκε στη Βαστίλη και πήρε το όνομα Βολταίρος μετά την επιτυχία του Οιδίποδα.
Διαφωτισμός · ντεϊσμός · φιλοσοφία της ανεκτικότητας · 1694–1778
Βολταίρος
Πολεμήστε τον φανατισμό με τον λόγο και την ειρωνεία.
Παρίσι · Σιρέ · Φερνέ
Βιογραφία
Το νήμα μιας ζωής.
Ο Βολταίρος, ψευδώνυμο του Φρανσουά-Μαρί Αρουέ, ήταν ποιητής, δραματουργός, ιστορικός και πολεμικός συγγραφέας που έκανε τη φιλοσοφία δημόσιο όπλο κατά του φανατισμού και της αυθαίρετης δικαιοσύνης. Αντλώντας από τον Λοκ και τον Νεύτωνα, υπερασπίστηκε έναν ντεϊσμό του λόγου, τη θρησκευτική ανεκτικότητα και τη δικαστική μεταρρύθμιση, και έκανε το διήγημα, την επιστολή και τον λίβελλο εργαλεία κριτικής εξέτασης.
Η Αγγλία και οι Επιστολές
Η εξορία στην Αγγλία οδήγησε στις Φιλοσοφικές επιστολές, που το ανώτατο δικαστήριο του Παρισιού καταδίκασε το 1734.
Τα χρόνια στο Σιρέ
Στο Σιρέ έζησε και εργάστηκε με την Εμιλί ντυ Σατλέ, μελέτησε τον Νεύτωνα και έγραψε ιστορία, διηγήματα και θεατρικά έργα.
Στην πρωσική αυλή
Στην αυλή του Φρειδερίκου Β΄ δημοσίευσε τον Αιώνα του Λουδοβίκου ΙΔ΄ πριν έρθει σε ρήξη με τον βασιλιά.
Γενεύη, Λισαβόνα και Καντίντ
Εγκατεστημένος κοντά στη Γενεύη, απάντησε στον σεισμό της Λισαβόνας με ένα ποίημα για το κακό, μετακόμισε έπειτα στο Φερνέ και δημοσίευσε τον Καντίντ.
Οι αγώνες από το Φερνέ
Η υπόθεση Καλάς, η Πραγματεία για την ανεξιθρησκία και το Φιλοσοφικό λεξικό προηγήθηκαν της επιστροφής του στο Παρίσι, όπου πέθανε το 1778.
Κατανοήστε μια ζωή σε βάθος
01Από τον Αρουέ στον Βολταίρο
Γεννημένος στο Παρίσι το 1694, γιος συμβολαιογράφου, ο Φρανσουά-Μαρί Αρουέ μαθήτευσε στους Ιησουίτες στο κολέγιο Λουί-λε-Γκραν, όπου απέκτησε κλασική παιδεία, αγάπη για το θέατρο και διαρκείς φιλίες στους κύκλους της ελίτ. Σατιρικοί στίχοι που του αποδόθηκαν του κόστισαν σχεδόν έναν χρόνο στη Βαστίλη από το 1717· βγήκε από εκεί με μια τραγωδία, τον Οιδίποδα, του οποίου ο θρίαμβος το 1718 συνέπεσε με την υιοθέτηση του ονόματος Βολταίρος. Η επική ποίηση και η σκηνή τον έκαναν διάσημο, όμως μια διένεξη με τον ιππότη ντε Ροάν το 1726 του έδειξε πόσο εύθραυστο έμενε το πνεύμα ενός αστού απέναντι στο αριστοκρατικό προνόμιο.
02Αγγλία, Σιρέ και Νεύτων
Εξόριστος στην Αγγλία από το 1726 ως το 1728, ο Βολταίρος γνώρισε μια μοναρχία περιορισμένη από το Κοινοβούλιο, τη συνύπαρξη πολλών Εκκλησιών, το κοινωνικό κύρος του εμπορίου και το έργο του Λοκ και του Νεύτωνα. Οι Φιλοσοφικές επιστολές γεννήθηκαν από αυτή την εμπειρία· η καταδίκη τους το 1734 τον οδήγησε να εγκατασταθεί στο Σιρέ, στην Καμπανία, κοντά στην Εμιλί ντυ Σατλέ. Για περίπου δεκαπέντε χρόνια η μελέτη, τα πειράματα, η ιστορία και το θέατρο πήγαιναν εκεί χέρι χέρι: τα Στοιχεία της φιλοσοφίας του Νεύτωνα, του 1738, οφείλουν πολλά σε αυτή τη συνεργασία, της οποίας το πνευματικό βάρος δεν πρέπει να περιορίζεται στη συναισθηματική της πλευρά.
03Πρωσία, Λισαβόνα και Φερνέ
Μετά τον θάνατο της Εμιλί ντυ Σατλέ το 1749, ο Βολταίρος δέχτηκε την πρόσκληση του Φρειδερίκου Β΄ στην Πρωσία, όπου δημοσίευσε τον Αιώνα του Λουδοβίκου ΙΔ΄ το 1751. Μια διαμάχη με τον Μωπερτουί και μια ταπεινωτική κράτηση στη Φρανκφούρτη το 1753 έθεσαν τέλος στο εγχείρημα. Εγκαταστάθηκε τότε κοντά στη Γενεύη και, από το 1759, στο Φερνέ, μόλις μέσα στο γαλλικό έδαφος, θέση που του επέτρεπε να ξεγλιστρά ανάμεσα σε πολλές δικαιοδοσίες. Ο σεισμός της Λισαβόνας του 1755 του ενέπνευσε ένα ποίημα για το πρόβλημα του κακού, στο οποίο ο Ρουσσώ απάντησε με μια επιστολή για τη θεία πρόνοια· ο Καντίντ, το 1759, επανέφερε το ερώτημα με τη μορφή διηγήματος.
04Ο πατριάρχης του Φερνέ
Στο Φερνέ ο Βολταίρος διαχειριζόταν ένα κτήμα, εργαστήρια και μια τεράστια αλληλογραφία, ενώ δημοσίευε, συχνά ανώνυμα ή με ψευδώνυμα, διηγήματα, το Φιλοσοφικό λεξικό του 1764 και λιβέλλους κατά εκείνου που αποκαλούσε «την αισχρή». Από το 1762 η υπόθεση Καλάς τον έκανε υπερασπιστή των θυμάτων του δικαστικού και θρησκευτικού φανατισμού, και ακολούθησαν οι υποθέσεις Σιρβέν και Λα Μπαρ. Επιστρέφοντας στο Παρίσι το 1778, αποθεώθηκε στο θέατρο και πέθανε εκεί την ίδια χρονιά· τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο Πάνθεον το 1791. Τα γραπτά του περιέχουν επίσης εχθρικά προς τους Εβραίους χωρία και πολυγενιστικές θέσεις για τις ανθρώπινες φυλές, που η έρευνα εξετάζει σήμερα κριτικά.
Οι εκστρατείες του έκαναν τον λόγιο δημόσιο υπερασπιστή των διωκόμενων και βοήθησαν να διαμορφωθούν οι σύγχρονες ιδέες για την ανεκτικότητα, την ελευθερία της έκφρασης και τη μεταρρύθμιση του ποινικού δικαίου. Η ειρωνεία του παραμένει πρότυπο κριτικής, όμως ο ντεϊσμός του, οι συμβιβασμοί του με ισχυρούς προστάτες και τα αντιεβραϊκά χωρία του καλούν σε κριτική ανάγνωση και όχι σε λατρεία του ως αγίου του Διαφωτισμού.
Πηγές & σημεία αναφοράς