Verhandeling over tolerantie
Geschreven naar aanleiding van de dood van Jean Calas, reconstrueert het traktaat de zaak in Toulouse en betoogt het vervolgens vanuit de geschiedenis, het natuurrecht en het burgerlijk nut dat het vervolgen van mensen om hun overtuigingen even wreed als absurd is. Tegen het einde vraagt een gebed tot de God van alle wezens de mensen elkaar te verdragen.
De tekst begrijpen
Jean Calas, een protestantse koopman, werd in 1762 terechtgesteld nadat hij ervan was beschuldigd zijn zoon te hebben gedood om diens bekering te verhinderen. Het traktaat, in 1763 verschenen als onderdeel van Voltaires campagne, droeg bij aan het eerherstel van 1765; de verdraagzaamheid ervan blijft binnen een deïstisch kader en komt nog niet neer op gelijke burgerrechten.
Kernpunten
- 01
Zaak-Calas
Een concrete gerechtelijke dwaling maakt van een abstract argument publieke druk en verbindt filosofie met verzoekschriften, brieven en pleitnota’s van advocaten.
- 02
Natuurrecht
Geen recht dat in de natuur of de menselijkheid is gegrond, staat toe gewetens te dwingen; anderen niet aandoen wat men zelf niet zou willen ondergaan, is de grondslag van tolerantie.
- 03
Gebed tot God
Het gebed tegen het einde vraagt dat kleine verschillen in kleding, taal en ritus nooit een voorwendsel worden voor haat en vervolging.
Verdiep je in de ideeën
De zaak-Calas en de tolerantie
Volg hoe een gerechtelijke dwaling in de Verhandeling uitgroeit tot een algemeen argument voor tolerantie.
De tekst situeren
Jean Calas, een protestantse koopman, werd in 1762 terechtgesteld nadat hij ervan was beschuldigd zijn zoon te hebben gedood om diens bekering te verhinderen. Het traktaat, in 1763 verschenen als onderdeel van Voltaires campagne, droeg bij aan het eerherstel van 1765; de verdraagzaamheid ervan blijft binnen een deïstisch kader en komt nog niet neer op gelijke burgerrechten. Geschreven naar aanleiding van de dood van Jean Calas, reconstrueert het traktaat de zaak in Toulouse en betoogt het vervolgens vanuit de geschiedenis, het natuurrecht en het burgerlijk nut dat het vervolgen van mensen om hun overtuigingen even wreed als absurd is. Tegen het einde vraagt een gebed tot de God van alle wezens de mensen elkaar te verdragen.
De argumenten volgen
Zaak-Calas: Een concrete gerechtelijke dwaling maakt van een abstract argument publieke druk en verbindt filosofie met verzoekschriften, brieven en pleitnota’s van advocaten. Natuurrecht: Geen recht dat in de natuur of de menselijkheid is gegrond, staat toe gewetens te dwingen; anderen niet aandoen wat men zelf niet zou willen ondergaan, is de grondslag van tolerantie. Gebed tot God: Het gebed tegen het einde vraagt dat kleine verschillen in kleding, taal en ritus nooit een voorwendsel worden voor haat en vervolging.
Vervolg met lezen
Lees het openingsverslag over de zaak-Calas, het hoofdstuk dat vraagt of intolerantie tot het natuurrecht behoort, en het gebed tot God; vergelijk daarna de grenzen van het traktaat met latere eisen van gelijke rechten. Jean Calas, een protestantse koopman, werd in 1762 terechtgesteld nadat hij ervan was beschuldigd zijn zoon te hebben gedood om diens bekering te verhinderen. Het traktaat, in 1763 verschenen als onderdeel van Voltaires campagne, droeg bij aan het eerherstel van 1765; de verdraagzaamheid ervan blijft binnen een deïstisch kader en komt nog niet neer op gelijke burgerrechten.
Vragen om mee verder te lezen
- Hoe bereidt het verslag van de zaak-Calas het algemene argument van het traktaat voor?
- Waar houdt Voltaires verdraagzaamheid op, en wie sluit zij nog steeds uit?
Tolerantie wordt een doeltreffende eis wanneer zij steunt op precieze feiten, publiek debat en institutionele rechtsmiddelen.
Hoe lees je dit werk?
Lees het openingsverslag over de zaak-Calas, het hoofdstuk dat vraagt of intolerantie tot het natuurrecht behoort, en het gebed tot God; vergelijk daarna de grenzen van het traktaat met latere eisen van gelijke rechten.
Edities en bronnen
Samenvattingen en kernpunten zijn oorspronkelijke redactionele interpretaties. Ze begeleiden het lezen en vervangen geen editie van de tekst. Redactionele werkwijze ↗