Dzieciństwo i pierwsza szkoła
Urodzona w Spitalfields w Londynie, dorastała w niestabilnym domu i w 1784 roku otworzyła szkołę w Newington Green wraz z siostrami i Fanny Blood.
Radykalne oświecenie · filozofia feministyczna · 1759–1797
Mary Wollstonecraft
Wychowywać kobiety na istoty rozumne, nie na ozdoby.
Londyn · Paryż · Skandynawia
Biografia
Nić życia.
Mary Wollstonecraft była londyńską pisarką, nauczycielką i recenzentką, która uczestniczyła w radykalnych debatach zapoczątkowanych przez rewolucję francuską. Dowodziła, że rozum i cnota są takie same u kobiet i mężczyzn, że pozorna słabość kobiet jest wytworem ich wychowania i zależności oraz że prawa oparte na rozumie nie mogą zatrzymać się na połowie ludzkości.
Lizbona, Irlandia i pierwsza książka
Po śmierci Fanny Blood w Lizbonie została guwernantką w Irlandii i w 1787 roku wydała Myśli o wychowaniu córek.
Praca dla Josepha Johnsona
W Londynie tłumaczyła i recenzowała dla wydawcy Josepha Johnsona, a w 1790 roku odpowiedziała Burke’owi Wołaniem o prawa człowieka.
Prawa kobiety
Ukazało się Wołanie o prawa kobiety z dedykacją dla Talleyranda; w grudniu wyjechała z Londynu do rewolucyjnego Paryża.
Rewolucja i Skandynawia
We Francji mieszkała z Gilbertem Imlayem i w 1794 roku urodziła ich córkę Fanny; w 1795 roku podróżowała po Szwecji, Norwegii i Danii.
Listy, małżeństwo i śmierć
Listy skandynawskie ukazały się w 1796 roku; w 1797 roku poślubiła Williama Godwina i zmarła 10 września, kilka dni po narodzinach przyszłej Mary Shelley.
Poznaj życie autora
01Niepewny dom i samodzielnie zdobyte wykształcenie
Mary Wollstonecraft urodziła się w 1759 roku w Spitalfields w Londynie jako drugie z siedmiorga dzieci. Jej ojciec roztrwonił rodzinny spadek na nieudane przedsięwzięcia rolnicze i przenosił dom między Essex, Yorkshire i Walią, a jego pijaństwo i przemoc ciążyły na wszystkich. Otrzymała niewiele formalnego wykształcenia i kształciła się sama dzięki lekturze i przyjaźniom, zwłaszcza z Fanny Blood. Zarabianie na życie było palącą kwestią: pracowała jako dama do towarzystwa, pielęgnowała umierającą matkę, a w 1784 roku pomogła siostrze Elizie odejść od nieszczęśliwego męża. W tym samym roku otworzyła szkołę w Newington Green, gdzie poznała duchownego dysydentów Richarda Price’a i jego krąg religii rozumowej.
02Wychowanie, Irlandia i krąg Josepha Johnsona
Po śmierci Fanny Blood w Lizbonie w 1785 roku i zamknięciu szkoły Wollstonecraft opublikowała w 1787 roku Myśli o wychowaniu córek i spędziła około roku jako guwernantka córek lorda i lady Kingsborough w Irlandii, gdzie ukończyła powieść Mary. Po powrocie do Londynu wydawca Joseph Johnson zapewnił jej stałą pracę: napisała Oryginalne opowieści z prawdziwego życia, tłumaczyła z francuskiego i niemieckiego oraz recenzowała książki dla jego „Analytical Review”. Obiady u Johnsona zbliżyły ją do radykalnych pisarzy, uczonych i artystów, wśród nich Thomasa Paine’a, Williama Godwina i malarza Henry’ego Fuseliego, do którego głęboko się przywiązała.
03Odpowiedź Burke’owi, obrona kobiet
Gdy Edmund Burke zaatakował kazanie Richarda Price’a w Rozważaniach o rewolucji we Francji, Wollstonecraft odpowiedziała w ciągu kilku tygodni Wołaniem o prawa człowieka z 1790 roku, najpierw anonimowo, a potem pod własnym nazwiskiem. Potępiła politykę opartą na odziedziczonej własności i randze oraz broniła praw zakorzenionych w rozumie i w równej wartości moralnej, którą Bóg daje każdej osobie. W 1792 roku rozwinęła tę argumentację w Wołaniu o prawa kobiety, zadedykowanym Talleyrandowi, którego plan francuskiej oświaty publicznej ograniczał dziewczęta głównie do wychowania domowego. Wbrew Rousseau i autorom poradników dobrego wychowania utrzymywała, że kobiety osłabia edukacja nastawiona na podobanie się i że cnota u obu płci musi opierać się na zrozumieniu.
04Rewolucja, podróż i przerwane życie
W grudniu 1792 roku Wollstonecraft wyjechała do Paryża, gdzie przeżyła okres terroru, napisała historyczne i moralne ujęcie rewolucji i związała się z amerykańskim pisarzem i kupcem Gilbertem Imlayem; ich córka Fanny urodziła się w 1794 roku. Porzucona przez Imlaya, dwukrotnie próbowała odebrać sobie życie w 1795 roku, a między tymi próbami podróżowała w jego interesach po Szwecji, Norwegii i Danii. Powstałe w ten sposób Listy, wydane w 1796 roku, spotkały się z powszechnym uznaniem. Następnie związała się z Williamem Godwinem, którego poślubiła w 1797 roku, choć oboje zachowali osobne mieszkania. Zmarła we wrześniu tego roku na gorączkę połogową po urodzeniu ich córki, przyszłej Mary Shelley, pozostawiając niedokończoną powieść The Wrongs of Woman.
Długo przyćmiona skandalem, jaki wywołały szczere wspomnienia Godwina z 1798 roku, jej twórczość została podjęta przez późniejsze działaczki na rzecz edukacji i praw wyborczych kobiet i jest dziś czytana jako tekst założycielski feministycznej filozofii politycznej. Badacze zajmują się też jej krytyką Burke’a, republikanizmem i pisarstwem podróżniczym oraz spierają się, na ile jej argumenty opierają się na religijnych i społecznych założeniach jej epoki.
Źródła i punkty odniesienia