Geboorte in Clermont
Blaise Pascal werd geboren in Clermont, in de Auvergne, als zoon van Étienne Pascal, magistraat bij het belastinghof.
Augustinisme van Port-Royal · experimentele wetenschap · 1623–1662
Blaise Pascal
De rede meten aan wat haar te boven gaat.
Clermont · Rouen · Parijs
Biografie
De draad van een leven.
Blaise Pascal was een Frans wiskundige, experimenteel natuurkundige, uitvinder en christelijk schrijver. Na werk over kegelsneden, een rekenmachine, het vacuüm en de kansrekening bracht een religieuze ervaring in 1654 hem dicht bij Port-Royal. Zijn Provinciale brieven bestrijden de lakse casuïstiek, en de fragmenten van zijn onvoltooide apologie, de Gedachten, onderzoeken de grootheid en ellende van de mens, de grenzen van de rede en de weddenschap.
Kegelsneden en de rekenmachine
Hij publiceerde een essay over kegelsneden en ontwierp daarna in Rouen een machine om op te tellen en af te trekken.
Het vacuüm en de Puy de Dôme
Zijn Nieuwe proeven over het vacuüm verschenen, en de proef op de Puy de Dôme verbond de kwikkolom met het gewicht van de lucht.
Kansrekening en het Mémorial
Hij correspondeerde met Fermat over kansspelen en legde in de nacht van 23 november de religieuze ervaring van het Mémorial vast.
Provinciale brieven
Achttien anonieme brieven verdedigden Arnauld en hekelden de moraaltheologie van jezuïtische casuïsten.
De dood en de Gedachten
Pascal stierf op 19 augustus 1662 in Parijs; de eerste uitgave van zijn Gedachten verscheen in 1670.
Een leven grondig begrijpen
01Jeugd, meetkunde en de rekenmachine
Blaise Pascal werd in 1623 in Clermont geboren in een familie van magistraten; zijn moeder stierf in 1626, en zijn vader Étienne, een begaafd wiskundige, verhuisde in 1631 met het gezin naar Parijs en onderwees zijn kinderen zelf. Via hem leerde de jonge Pascal de geleerden rond Marin Mersenne kennen, en in 1640 publiceerde hij een essay over kegelsneden. In Rouen, waar Étienne koninklijk belastingcommissaris was, ontwierp hij een machine die kon optellen en aftrekken, bouwde hij een vijftigtal prototypen en verkreeg hij er in 1649 een koninklijk privilege voor.
02Het vacuüm en het gezag van het experiment
In 1646 kwam het gezin in contact met volgelingen van Saint-Cyran, en Pascal keerde zich naar een veeleisender religieus leven. In dezelfde jaren herhaalde hij in Rouen het experiment van Torricelli, publiceerde hij in 1647 zijn Nieuwe proeven over het vacuüm en ontmoette hij in september van dat jaar Descartes in Parijs. Tegenover de jezuïet Étienne Noël betoogde hij dat hypothesen zich moeten verantwoorden tegenover het experiment, en in 1648 toonde de proef op de Puy de Dôme aan dat de kwikkolom afhangt van het gewicht van de lucht. Na de dood van zijn vader in 1651 en de intrede van zijn zuster Jacqueline in Port-Royal verkeerde hij in wereldse kringen rond de hertog van Roannez.
03Kansrekening, de nacht van vuur en Port-Royal
In 1654 correspondeerde Pascal met Pierre de Fermat over de verdeling van de inzet bij een onderbroken spel, waarmee hij grondslagen legde voor de kansrekening, en schreef hij zijn verhandeling over de rekenkundige driehoek. In de nacht van 23 november 1654 onderging hij een hevige religieuze ervaring, vastgelegd in een korte tekst, het Mémorial, dat hij in zijn kleding genaaid bij zich droeg. Hij trok zich enkele keren terug in Port-Royal des Champs, waar zijn gesprek met Isaac Le Maistre de Sacy over Epictetus en Montaigne op schrift werd gesteld. In 1656, toen Antoine Arnauld veroordeling door de Sorbonne boven het hoofd hing, begon hij aan de Provinciale brieven.
04De onvoltooide apologie en de laatste jaren
Vanaf ongeveer 1656 verzamelde Pascal aantekeningen voor een apologie van de christelijke godsdienst en zette hij het plan ervan uiteen in Port-Royal, maar ziekte vertraagde het werk vanaf 1659. Hij nam in 1658 nog deel aan de prijsvraag over de cycloïde, schreef over de genade en nam in de strijd over het formulier dat Jansenius veroordeelde een hardere positie in dan sommige van zijn vrienden; zijn zuster Jacqueline stierf in 1661. In 1662 hielp hij in Parijs de eerste koetsen tegen een vast tarief op gang te brengen, en op 19 augustus stierf hij in het huis van zijn zuster Gilberte Périer. De fragmenten die hij naliet, verschenen in 1670 als de Gedachten.
De stelling van Pascal over kegelsneden, zijn rekenkundige driehoek en zijn briefwisseling met Fermat behoren tot de geschiedenis van de wiskunde en de kansrekening, en de eenheid van druk draagt zijn naam. De Provinciale brieven hielpen het klassieke Franse proza vorm te geven. Op de Gedachten antwoordde Voltaire, Nietzsche bewonderde en bestreed ze, en vele latere schrijvers lazen ze, waarbij ze hun antropologie behielden maar het apologetische doel terzijde lieten.
Bronnen & referentiepunten