Narodziny w Clermont
Blaise Pascal urodził się w Clermont w Owernii jako syn Étienne’a Pascala, sędziego sądu podatkowego.
Augustynizm Port-Royal · nauka doświadczalna · 1623–1662
Blaise Pascal
Mierzyć rozum tym, co go przerasta.
Clermont · Rouen · Paryż
Biografia
Nić życia.
Blaise Pascal był francuskim matematykiem, fizykiem eksperymentalnym, wynalazcą i pisarzem chrześcijańskim. Po pracach nad krzywymi stożkowymi, maszyną liczącą, próżnią i prawdopodobieństwem przeżycie religijne z 1654 roku zbliżyło go do Port-Royal. Jego Prowincjałki atakują pobłażliwą kazuistykę, a fragmenty niedokończonej apologii, Myśli, badają wielkość i nędzę człowieka, granice rozumu oraz zakład.
Krzywe stożkowe i maszyna licząca
Opublikował rozprawę o krzywych stożkowych, a potem w Rouen zaprojektował maszynę do dodawania i odejmowania.
Próżnia i Puy de Dôme
Ukazały się jego Nowe doświadczenia dotyczące próżni, a próba na Puy de Dôme powiązała słup rtęci z ciężarem powietrza.
Prawdopodobieństwo i Memoriał
Korespondował z Fermatem o grach losowych, a w nocy 23 listopada utrwalił w Memoriale swoje przeżycie religijne.
Prowincjałki
Osiemnaście anonimowych listów broniło Arnaulda i ośmieszało teologię moralną jezuickich kazuistów.
Śmierć i Myśli
Pascal zmarł w Paryżu 19 sierpnia 1662 roku; pierwsze wydanie jego Myśli ukazało się w 1670 roku.
Poznaj życie autora
01Dzieciństwo, geometria i maszyna licząca
Blaise Pascal urodził się w Clermont w 1623 roku w rodzinie urzędników sądowych; jego matka zmarła w 1626 roku, a ojciec Étienne, utalentowany matematyk, przeniósł się z rodziną do Paryża w 1631 roku i sam kształcił swoje dzieci. Dzięki niemu młody Pascal poznał uczonych skupionych wokół Marina Mersenne’a, a w 1640 roku opublikował rozprawę o krzywych stożkowych. W Rouen, gdzie Étienne pełnił funkcję królewskiego komisarza podatkowego, zaprojektował maszynę zdolną dodawać i odejmować, zbudował około pięćdziesięciu prototypów i w 1649 roku uzyskał na nią królewski przywilej.
02Próżnia i autorytet doświadczenia
W 1646 roku rodzina zetknęła się z uczniami Saint-Cyrana, a Pascal zwrócił się ku bardziej wymagającemu życiu religijnemu. W tych samych latach powtórzył w Rouen doświadczenie Torricellego, w 1647 roku opublikował Nowe doświadczenia dotyczące próżni i we wrześniu tego roku spotkał się w Paryżu z Kartezjuszem. Przeciw jezuicie Étienne’owi Noëlowi dowodził, że hipotezy muszą sprostać doświadczeniu, a w 1648 roku próba na Puy de Dôme wykazała, że słup rtęci zależy od ciężaru powietrza. Po śmierci ojca w 1651 roku i wstąpieniu siostry Jacqueline do Port-Royal obracał się w światowych kręgach skupionych wokół księcia de Roannez.
03Prawdopodobieństwo, noc ognia i Port-Royal
W 1654 roku Pascal korespondował z Pierre’em de Fermatem o tym, jak podzielić stawkę przerwanej gry, kładąc podwaliny rachunku prawdopodobieństwa, i napisał traktat o trójkącie arytmetycznym. W nocy 23 listopada 1654 roku przeżył intensywne doświadczenie religijne, utrwalone w krótkim tekście, Memoriale, który nosił wszyty w ubranie. Odbywał rekolekcje w Port-Royal des Champs, gdzie spisano jego rozmowę z Isaakiem Le Maistre de Sacym o Epiktecie i Montaigne’u. W 1656 roku, gdy Antoine’owi Arnauldowi groziło potępienie na Sorbonie, rozpoczął Prowincjałki.
04Niedokończona apologia i ostatnie lata
Mniej więcej od 1656 roku Pascal gromadził notatki do apologii religii chrześcijańskiej i przedstawił jej plan w Port-Royal, lecz od 1659 roku choroba spowolniła pracę. W 1658 roku wziął jeszcze udział w konkursie dotyczącym cykloidy, pisał o łasce, a w sporze o formularz potępiający Janseniusza zajął twardsze stanowisko niż niektórzy jego przyjaciele; jego siostra Jacqueline zmarła w 1661 roku. W 1662 roku pomógł uruchomić w Paryżu pierwsze powozy o stałej opłacie, a 19 sierpnia zmarł w domu swojej siostry Gilberte Périer. Pozostawione przez niego fragmenty wydano w 1670 roku jako Myśli.
Twierdzenie Pascala o krzywych stożkowych, jego trójkąt arytmetyczny i wymiana listów z Fermatem należą do historii matematyki i rachunku prawdopodobieństwa, a jednostka ciśnienia nosi jego imię. Prowincjałki pomogły ukształtować klasyczną prozę francuską. Myśli spotkały się z odpowiedzią Woltera, z podziwem i sprzeciwem Nietzschego oraz z lekturą wielu późniejszych pisarzy, którzy przejęli ich antropologię, odkładając na bok cel apologetyczny.
Źródła i punkty odniesienia