Narodziny w Tunisie
ʿAbd ar-Rahman ibn Chaldun urodził się w hafsydzkim Tunisie w rodzinie uczonych i urzędników, która opuściła Sewillę mniej więcej w czasie jej zdobycia przez Kastylię w 1248 roku.
Historiografia arabska · nauka o cywilizacji · 1332–1406
Ibn Chaldun
Czytać historię w świetle natury ludzkiego społeczeństwa.
Tunis · Fez · Kair
Biografia
Nić życia.
ʿAbd ar-Rahman ibn Chaldun, urodzony w Tunisie w rodzinie andaluzyjskiego pochodzenia, spędził życie na dworach Afryki Północnej, Grenady i mameluckiego Kairu jako sekretarz, poseł, nauczyciel i sędzia malikicki. Z tego doświadczenia wznoszących się i upadających dynastii wyprowadził Mukaddimę, która konfrontuje przekazy historyczne z naturą ludzkiego społeczeństwa i wyjaśnia władzę polityczną przez solidarność grupową, przejście od pustyni do miasta oraz upadek, jaki niesie zbytek.
Czarna śmierć
Zaraza, która przetoczyła się przez Afrykę Północną, zabiła oboje jego rodziców i wielu nauczycieli; tę stratę opisał później jako kurczenie się samej cywilizacji.
Dwory Maghrebu i al-Andalus
Służył Marynidom w Fezie, gdzie spędził prawie dwa lata w więzieniu, a następnie Nasrydom z Grenady i hafsydzkiemu emirowi Bidżai.
Odosobnienie w Qalʿat Ibn Salama
Pod opieką plemienia, w zamku na terenie dzisiejszej Algierii, w około pięć miesięcy napisał Mukaddimę i w 1377 roku ukończył jej pierwszą wersję.
Sędzia w Kairze
Sułtan Barkuk mianował go malikickim sędzią najwyższym; w tym samym roku jego żona i dzieci zginęły, gdy ich statek zatonął u wybrzeży Aleksandrii.
Timur i ostatnie lata
Pod oblężonym Damaszkiem spotkał się z Timurem i spisał ich rozmowy; zmarł w Kairze w 1406 roku, kilka tygodni po szóstej nominacji na sędziego.
Poznaj życie autora
01Tunis, nauka i zaraza
ʿAbd ar-Rahman ibn Chaldun urodził się w Tunisie w 1332 roku w rodzinie arabskiego pochodzenia, która przez pokolenia piastowała urzędy w Sewilli, zanim około 1248 roku osiadła w Ifrikijji. Ojciec, człowiek wykształcony, uczył go Koranu, gramatyki arabskiej i poezji, a inni mistrzowie kształcili go w hadisach i prawie malikickim. Gdy marynidzki sułtan Abu l-Hasan zajął Tunis w 1347 roku, w jego orszaku przybyli uczeni z Fezu, wśród nich al-Abili, który wprowadził młodzieńca w logikę, matematykę i filozofię. Zaraza z lat 1348–1349 zabrała mu rodziców i wielu nauczycieli. W 1352 roku objął pierwszy urząd na dworze hafsydzkim, wypisując formułę pochwalną, która uwierzytelniała dokumenty urzędowe, wkrótce jednak opuścił Tunis w poszukiwaniu szerszej kariery.
02Dwory, więzienie i poselstwa
W 1354 roku Ibn Chaldun dołączył w Fezie do kręgu uczonych skupionych wokół marynidzkiego sułtana Abu ʿInana i został jednym z jego sekretarzy. Podejrzany o spisek z obalonym hafsydzkim emirem Bidżai, był więziony od 1357 roku aż do śmierci sułtana w 1358. Za Abu Salima został poufnym sekretarzem władcy, a później rozpatrywał skargi na urzędników; w 1362 roku przeniósł się do Grenady, gdzie wezyr i pisarz Ibn al-Chatib przyjął go na dworze Muhammada V. Wysłany w 1364 roku z poselstwem do Piotra I Kastylijskiego w Sewilli, odrzucił propozycję króla, by pozostać i odzyskać ziemie rodu. Od 1365 roku służył emirowi Bidżai jako szambelan, a przez następną dekadę przechodził od jednego władcy do drugiego, często negocjując w ich imieniu z plemionami arabskimi i berberyjskimi.
03Odosobnienie, z którego zrodziła się Mukaddima
W 1375 roku, zmęczony polityką, Ibn Chaldun wycofał się z rodziną do Qalʿat Ibn Salama, zamku pod opieką Awlad ʿArif w dzisiejszej północno-zachodniej Algierii. Tam, jak wspominał później, słowa i myśli same napływały mu do głowy, i w około pięć miesięcy, do 1377 roku, ukończył pierwszą wersję Mukaddimy, wstępu do historii powszechnej. Potrzebując książek, których w zamku brakowało, wrócił w 1378 roku do Tunisu, gdzie dokończył dzieje Berberów i ofiarował egzemplarz dzieła hafsydzkiemu sułtanowi Abu l-ʿAbbasowi. Tarcia z prawnikiem Ibn ʿArafą i roszczenia sułtana do jego czasu skłoniły go w 1382 roku do odpłynięcia do Aleksandrii, oficjalnie na pielgrzymkę.
04Nauczyciel, sędzia i świadek w Kairze
W mameluckim Kairze Ibn Chaldun wykładał w al-Azharze i w kilku medresach, a w 1384 roku sułtan Barkuk mianował go malikickim sędzią najwyższym. Surowość wobec korupcji i handlu wpływami przysporzyła mu wrogów: wielokrotnie odwoływany i przywracany, sprawował ten urząd łącznie sześć razy. W tym samym roku jego żona i dzieci, płynące z Tunisu, by do niego dołączyć, zginęły w katastrofie statku u wybrzeży Aleksandrii. W 1387 roku odbył pielgrzymkę do Mekki i nadal poprawiał Kitab al-ʿIbar oraz swoją autobiografię. W 1401 roku, towarzysząc armii mameluckiej do Damaszku, został spuszczony na linie z murów oblężonego miasta, by spotkać się z Timurem, spędził kilka tygodni w jego obozie i napisał dla niego opis Maghrebu. Zmarł w Kairze 17 marca 1406 roku i został pochowany na cmentarzu sufickim za bramą Bab al-Nasr.
Osmańscy historycy, tacy jak Naima, stosowali jego teorię upadku dynastii do własnego imperium, a po francuskim przekładzie de Slane’a z lat 1863–1868 europejscy czytelnicy uznali go za prekursora socjologii, ekonomii i filozofii dziejów. Jego analizy solidarności, władzy państwowej i opodatkowania wciąż są przedmiotem sporów historyków, teoretyków społecznych i ekonomistów, a specjaliści podkreślają, że trzeba go czytać w kontekście prawnej, teologicznej i filozoficznej kultury jego epoki.
Źródła i punkty odniesieniaDalej
Powiązane postacie
- Lektury
- Pokrewne pytania