Narodziny w Lipsku
Gottfried Wilhelm Leibniz przychodzi na świat w Lipsku jako syn Friedricha Leibniza, profesora filozofii moralnej na tamtejszym uniwersytecie.
Racjonalizm · metafizyka monad · 1646–1716
Gottfried Wilhelm Leibniz
Nic nie istnieje bez racji.
Lipsk · Paryż · Hanower
Biografia
Nić życia.
Gottfried Wilhelm Leibniz był niemieckim filozofem, matematykiem, prawnikiem i historykiem, który przez czterdzieści lat służył jako bibliotekarz i doradca książąt Brunszwiku-Lüneburga w Hanowerze. Niezależnie od Newtona stworzył rachunek różniczkowy i całkowy, zbudował maszynę liczącą, opracował arytmetykę dwójkową i założył Berlińskie Towarzystwo Naukowe, pisząc głównie po francusku i po łacinie. Jego metafizyka opisuje świat prostych, postrzegających substancji, monad, zgodnych ze sobą dzięki harmonii przedustawnej, którą ustanowił Bóg, wybierając najlepszy z możliwych światów.
Paryż i rachunek różniczkowy
Wysłany do Paryża z misją dyplomatyczną, studiuje matematykę pod kierunkiem Christiaana Huygensa i opracowuje rachunek różniczkowy i całkowy.
Spinoza i Hanower
W drodze powrotnej odwiedza Spinozę w Hadze, a następnie wstępuje na służbę księcia Brunszwiku-Lüneburga w Hanowerze jako bibliotekarz i radca.
Berlińskie Towarzystwo Naukowe
Przy wsparciu elektorowej Zofii Szarloty zakłada w Berlinie Brandenburskie Towarzystwo Naukowe i zostaje jego pierwszym prezesem.
Wydanie Teodycei
W Amsterdamie wydaje Teodyceę, swoją jedyną książkę filozoficzną opublikowaną za życia.
Śmierć w Hanowerze
Leibniz umiera w Hanowerze 14 listopada 1716 roku, nie ukończywszy historii domu brunszwickiego i nie rozstrzygnąwszy sporu z Newtonem o pierwszeństwo.
Poznaj życie autora
01Lipsk, prawo i sztuka kombinatoryczna
Leibniz urodził się w Lipsku w 1646 roku; jego ojciec, profesor filozofii moralnej, zmarł w 1652 roku, a chłopiec sam nauczył się łaciny i wielu innych rzeczy w rodzinnej bibliotece. W 1661 roku wstąpił na uniwersytet w Lipsku, w 1663 roku obronił rozprawę o zasadzie indywiduacji i spędził semestr letni w Jenie u matematyka Erharda Weigla. W 1666 roku jego Rozprawa o sztuce kombinatorycznej naszkicowała alfabet ludzkich myśli. Gdy w Lipsku odmówiono mu doktoratu z prawa, uzyskał go w Altdorfie w 1667 roku, odrzucił tamtejszą katedrę i wstąpił na służbę Johanna Christiana von Boineburga oraz elektora Moguncji Johanna Philippa von Schönborna, dla którego pracował nad reformą prawa i nad projektami ponownego zjednoczenia Kościołów.
02Paryż, Huygens i rachunek różniczkowy
W 1672 roku Leibniz udał się do Paryża, by nakłonić Ludwika XIV do zwrócenia armii przeciw Egiptowi zamiast przeciw ziemiom niemieckim; plan spełzł na niczym, ale on pozostał tam cztery lata. Christiaan Huygens kierował jego studiami nad nową matematyką, a na początku 1673 roku pobyt w Londynie, gdzie pokazał model swojej maszyny liczącej, przyniósł mu wybór do Royal Society. Czytał papiery pozostawione przez Pascala i Descartes’a, poznał Antoine’a Arnaulda i Nicolasa Malebranche’a, a jesienią 1675 roku opracował reguły i notację rachunku różniczkowego i całkowego. Przyjąwszy w 1676 roku posadę w Hanowerze, podróżował przez Londyn i Holandię, gdzie w Hadze przez kilka dni rozmawiał ze Spinozą.
03Hanower: kopalnie, historia i nowy system
Od 1676 roku Leibniz służył trzem władcom Hanoweru jako bibliotekarz i radca dworu. Od 1680 roku przez lata próbował odwadniać kopalnie srebra w górach Harz za pomocą wiatraków, lecz przedsięwzięcie się nie powiodło. W 1684 roku opublikował w Acta Eruditorum reguły rachunku różniczkowego, a w 1686 roku napisał Rozprawę metafizyczną, której tezy omawiał listownie z Arnauldem. Podróż po południowych Niemczech, Austrii i Włoszech w latach 1687–1690 pozwoliła zebrać dokumenty do historii domu brunszwickiego i potwierdziła jego pokrewieństwo z rodem Este. W 1695 roku Nowy system natury i komunikacji substancji ogłosił publicznie harmonię przedustawną, a jego dynamika zastąpiła kartezjańską ilość ruchu siłą żywą.
04Berlin, Wiedeń i ostatnie lata
W 1700 roku Leibniz został pierwszym prezesem nowego Towarzystwa Naukowego w Berlinie, a w 1703 roku przedstawił swoją arytmetykę dwójkową, porównując ją z heksagramami chińskiej Księgi Przemian, które przysłał mu jezuita Joachim Bouvet. Po śmierci Locke’a w 1704 roku zrezygnował z publikacji Nowych rozważań, w 1710 roku wydał Teodyceę i doradzał Piotrowi Wielkiemu w sprawie akademii i reform. Podczas pobytu w Wiedniu w latach 1712–1714 napisał Monadologię i Zasady natury i łaski. Tymczasem w 1712 roku raport Royal Society oskarżył go o przejęcie rachunku od Newtona. Gdy w 1714 roku jego pan został królem Wielkiej Brytanii jako Jerzy I, Leibniza pozostawiono w Hanowerze, by dokończył historię dynastii; aż do śmierci w 1716 roku spierał się z Samuelem Clarkiem o przestrzeń, czas i Boga.
Notacja Leibniza w rachunku różniczkowym i całkowym, z różniczką dx i wydłużonym znakiem całki, stała się powszechnie przyjęta, a jego arytmetyka dwójkowa i marzenie o rachunku logicznym często pojawiają się w prehistorii informatyki. Christian Wolff przekształcił jego idee w filozofię szkolną, która zdominowała niemieckie uniwersytety, gdzie kształcił się Kant; Kandyd Woltera wyśmiał jego optymizm, a Russell, współcześni logicy i semantyka światów możliwych powrócili do jego zasad.
Źródła i punkty odniesieniaDalej
Powiązane postacie
- W dialogu