Narodziny wśród Sakjów
Tradycja umieszcza jego narodziny w Lumbinī, na ziemiach Sakjów u podnóża Himalajów; wielu historyków woli późniejszą datę.
Wczesny buddyzm · droga środka · ok. 563 – ok. 483 p.n.e. (daty tradycyjne)
Budda
Zrozumieć cierpienie, by się od niego uwolnić.
Lumbini · Bodhgaja · Sarnath · Kuśinagar
Biografia
Nić życia.
Siddhattha Gotama, zwany Buddą, czyli „Przebudzonym”, był wędrownym nauczycielem z równiny Gangesu, którego mowy, zapamiętane i przekazane przez jego wspólnotę, stoją u początków tradycji buddyjskich. Nauczał drogi środka między pobłażaniem sobie a samoumartwieniem, analizy cierpienia i jego przyczyn oraz ćwiczenia w etyce, medytacji i wglądzie; nie zachował się żaden tekst spisany jego własną ręką.
Odejście z domu
W wieku dwudziestu dziewięciu lat porzucił życie rodzinne, by jako wędrowny asceta szukać wyzwolenia.
Przebudzenie i pierwsza mowa
Po latach medytacji i ascezy osiągnął przebudzenie w Uruveli, a potem nauczał pięciu towarzyszy koło Benaresu.
Nauczanie i wspólnota
Nauczał w Magadzie i Kosali oraz założył zakony mnichów i mniszek wspierane przez świeckich wyznawców.
Ostateczna nirwana
Zmarł w wieku około osiemdziesięciu lat w Kusinārze; jego relikwie podzielono między kilka wspólnot.
Spisanie kanonu
Na Sri Lance mnisi spisali kanon palijski po wiekach ustnego przekazu.
Poznaj życie autora
01Wśród Sakjów
Siddhattha Gotama, w sanskrycie Siddhārtha Gautama, urodził się wśród Sakjów, ludu z podnóża Himalajów, którego głównym ośrodkiem było Kapilavatthu; kolumna wzniesiona przez cesarza Aśokę wskazuje Lumbinī jako miejsce jego narodzin. Późniejsze biografie czynią z niego księcia wychowanego w pałacowym przepychu, lecz Sakjowie byli najpewniej rządzeni przez zgromadzenie, a jego ojciec Suddhodana był raczej wpływowym możnym niż wielkim królem. Tradycja wymienia jego matkę Māyę, ciotkę i przybraną matkę Mahāpajāpatī, żonę Yasodharę i syna Rāhulę. Tradycyjne daty, ok. 563–483 p.n.e., opierają się na późniejszych chronologiach; wielu historyków umieszcza dziś jego śmierć bliżej roku 400 p.n.e.
02Odejście i przebudzenie
Według jednego z fragmentów kanonu Gotama porzucił życie rodzinne w wieku dwudziestu dziewięciu lat, by zostać wędrownym ascetą, co było wówczas drogą wielu poszukujących. Uczył się medytacji u Āḷāry Kālāmy i Uddaki Rāmaputty, opanował ich stany pogłębienia i uznał je za niewystarczające. Następnie z pięcioma towarzyszami praktykował surowe posty i umartwienia, aż bliski śmierci porzucił te metody. Siedząc pod drzewem w Uruveli, dzisiejszej Bodhgai, osiągnął przebudzenie: wgląd w to, jak cierpienie powstaje i jak ustaje. Cztery spotkania i wielka bitwa z armią Māry zostały rozwinięte w późniejszych biografiach; najlepiej czytać je jako opowieści, które uczą, a nie jako kronikę.
03Nauczanie na równinie Gangesu
Pierwsza mowa, wygłoszona do pięciu dawnych towarzyszy w gaju jeleni w Isipatanie koło Benaresu, przedstawia drogę środka i cztery szlachetne prawdy. Przez mniej więcej czterdzieści pięć lat Gotama wędrował między miastami Magadhy i Kosali, spędzając porę deszczową w parkach ofiarowanych przez dobroczyńców, takich jak król Bimbisāra czy kupiec Anāthapiṇḍika. Założył wspólnotę mnichów, a następnie, według tradycji, mniszek, z których pierwszą była Mahāpajāpatī; warunki związane z ich ordynacją są przedmiotem sporów. Nauczał braminów, ascetów dżinijskich, władców i gospodarzy, dostosowywał słowa do każdego audytorium i oceniał ludzi po postępowaniu, a nie po urodzeniu.
04Ostateczna nirwana i wielogłosowe dziedzictwo
W wieku około osiemdziesięciu lat Gotama zmarł w Kusinārze; Wielka mowa o ostatecznej nirwanie opisuje jego ostatnią podróż i ostatnie słowa, wzywające uczniów do wytrwałego wysiłku w czujności, gdyż wszystkie uwarunkowane rzeczy przemijają. Jego relikwie podzielono i złożono w stupach. Według tradycji sobór w Rājagasze wkrótce potem wyrecytował jego naukę; przekaz rozdzielił się następnie na szkoły, cesarz Aśoka wspierał wspólnotę w III wieku p.n.e., a kanon palijski spisano na Sri Lance w I wieku p.n.e. Teksty równoległe zachowały się w gandhari, sanskrycie, chińskim i tybetańskim. Nie istnieje żadne pismo jego ręki, dlatego badacze porównują te warstwy, by zbliżyć się do jego nauki.
Jego nauka dała początek tradycjom therawady, mahajany i wadżrajany w całej Azji, a od XIX wieku zachodnim badaniom i praktykom, od lektury Schopenhauera po współczesne ruchy medytacyjne. Historycy oddzielają wczesne warstwy tekstów od późniejszej legendy i czytają kanony jako dzieło wspólnot, a nie zapis podyktowany przez jednego człowieka.
Źródła i punkty odniesienia