Moskwa i Petersburg
Urodzony w Moskwie syn lekarza szpitalnego kształcił się w Głównej Szkole Inżynieryjnej, a potem porzucił służbę, by pisać.
Powieść filozoficzna · wolność i wiara · 1821–1881
Fiodor Dostojewski
Wystawiać idee na próbę ludzkiego życia.
Moskwa · Petersburg · Omsk
Biografia
Nić życia.
Fiodor Dostojewski był rosyjskim powieściopisarzem, którego proza inscenizuje argumenty filozoficzne poprzez postaci żyjące swoimi ideami, cierpiące z ich powodu i działające według nich. Jako były więzień polityczny skazany na katorgę na Syberii przeciwstawił wolność, winę, wiarę i granice racjonalnej kalkulacji pewnym siebie teoriom swojej epoki, nie pozwalając, by jeden głos rozstrzygnął spór.
Biedni ludzie
Jego pierwszą powieść krytyk Wissarion Bieliński powitał jako debiut wielkiego pisarza.
Aresztowanie, Syberia i powrót
Aresztowany wraz z kołem Pietraszewskiego, przeszedł pozorowaną egzekucję, cztery lata katorgi w Omsku i służbę wojskową, zanim wrócił do Petersburga.
Pisma i podziemie
Wraz z bratem Michaiłem redagował pisma „Czas” i „Epoka”; w drugim z nich ukazały się w 1864 roku Notatki z podziemia.
Wielkie powieści
Zbrodnia i kara ukazała się w 1866 roku; potem przyszły Idiota i Biesy, napisane w dużej mierze za granicą u boku drugiej żony, Anny Snitkiny.
Dziennik, Karamazowowie i śmierć
Dziennik pisarza, mowa o Puszkinie z 1880 roku i Bracia Karamazow poprzedziły jego śmierć w Petersburgu w 1881 roku.
Poznaj życie autora
01Młodość, pierwszy sukces i aresztowanie
Urodzony w Moskwie w 1821 roku Fiodor Dostojewski dorastał w rodzinie lekarza Szpitala Maryjskiego dla Ubogich. Po śmierci matki został wysłany do Głównej Szkoły Inżynieryjnej w Petersburgu; w 1844 roku porzucił służbę, by pisać, i przetłumaczył Eugenię Grandet Balzaka. Jego pierwsza powieść, Biedni ludzie, wydana w 1846 roku, zyskała uznanie krytyka Wissariona Bielińskiego, lecz Sobowtóra i kolejne opowiadania przyjęto chłodniej. W 1849 roku aresztowano go wraz z członkami koła Pietraszewskiego, w którym dyskutowano o francuskich ideach socjalistycznych; czytał tam na głos zakazany list Bielińskiego do Gogola.
02Pozorowana egzekucja, katorga i powrót
W grudniu 1849 roku skazańców wyprowadzono na plac Siemionowski, by ich rozstrzelać, i dopiero w ostatniej chwili ogłoszono złagodzenie wyroków. Dostojewski spędził cztery lata na katordze w Omsku, a następnie służył jako szeregowiec w Semipałatyńsku, gdzie w 1857 roku poślubił Marię Isajewą. Po powrocie do Petersburga w 1859 roku sięgnął do lat więzienia we Wspomnieniach z domu umarłych i wraz z bratem Michaiłem redagował pisma „Czas” i „Epoka”. Bliski nurtowi poczwiennictwa, który wzywał do powrotu do „rodzimej gleby”, liczył na pojednanie warstw wykształconych z ludem rosyjskim, a Ewangelia czytana w więzieniu pozostała dla niego trwałym punktem odniesienia.
03Podziemie, długi i wielkie powieści
W 1864 roku opublikował Notatki z podziemia, polemiczną odpowiedź na racjonalny egoizm głoszony w Co robić?, powieści, którą Nikołaj Czernyszewski wydał w 1863 roku. W tym samym roku stracił żonę i brata, zmagał się też z ciężkimi długami i nałogowym hazardem. Zbrodnia i kara, drukowana w odcinkach w „Russkim Wiestniku” w 1866 roku, uczyniła go wielkim powieściopisarzem; by dotrzymać umowy, podyktował Gracza stenografistce Annie Snitkinie, którą poślubił w 1867 roku. Para mieszkała za granicą do 1871 roku i tam powstały Idiota oraz Biesy, powieść zainspirowana zabójstwem popełnionym przez rewolucyjną komórkę Siergieja Nieczajewa.
04Dziennik pisarza, Karamazowowie i sporne dziedzictwo
Po powrocie do Rosji redagował tygodnik „Obywatel”, a następnie sam wydawał Dziennik pisarza, mieszankę opowiadań, wspomnień i komentarzy politycznych, których nacjonalizm, antykatolicka polemika i antysemickie fragmenty należą do pełnego obrazu. Po śmierci małego syna Aloszy w 1878 roku odwiedził wraz z Włodzimierzem Sołowjowem klasztor Optina Pustyń. Jego mowa o Puszkinie wygłoszona w Moskwie w 1880 roku spotkała się z entuzjazmem, a Bracia Karamazow, drukowani w odcinkach w 1879 i 1880 roku, ukoronowali jego twórczość. Zmarł w Petersburgu w 1881 roku, zostawiając powieści, które filozofowie mieli czytać na uderzająco różne sposoby.
Nietzsche, Szestow, Bierdiajew, Camus i Sartre czytali go jako badacza wolności i nihilizmu, a Michaił Bachtin uczynił z jego powieści wzór formy polifonicznej, w której niezależne głosy nie zlewają się w jeden. Jego nacjonalizm, wrogość wobec katolicyzmu i antysemickie fragmenty publicystyki również należą do tego dziedzictwa i wymagają krytycznej lektury.
Źródła i punkty odniesienia