Narodziny i łacińskie dzieciństwo
Urodzony w zamku Montaigne w Périgord, nauczył się łaciny jako pierwszego języka od niemieckiego guwernera.
Humanizm odrodzenia · sceptycyzm · 1533–1592
Michel de Montaigne
Malować nie byt, lecz przejście.
Montaigne (Périgord) · Bordeaux · Rzym
Biografia
Nić życia.
Michel de Montaigne był sędzią, merem Bordeaux i ziemianinem, który po wycofaniu się do swojej biblioteki w 1571 roku wynalazł nową formę pisarską: esej. Wystawiając swój sąd na próbę wobec książek, obyczajów, przyjaźni, choroby i śmierci, uczynił samego siebie tematem swojej książki i wyprowadził ze starożytnego sceptycyzmu oraz filozofii moralnej wytrwałe badanie granic ludzkiej wiedzy.
Parlament i przyjaźń
Jako radca parlamentu w Bordeaux zaprzyjaźnił się z Étienne’em de La Boétie, który zmarł w 1563 roku.
Odosobnienie w bibliotece
Sprzedawszy urząd, wycofał się do swoich dóbr i upamiętnił to odosobnienie łacińską inskrypcją.
Pierwsze wydanie i podróż
Dwie pierwsze księgi Prób ukazały się w Bordeaux przed jego podróżą przez Szwajcarię, Niemcy i Włochy.
Mer Bordeaux
Wybrany podczas pobytu za granicą i ponownie w 1583 roku, sprawował urząd przez dwie kadencje w czasie wojen religijnych.
Trzecia księga i ostatnie uzupełnienia
Paryskie wydanie z 1588 roku dodało księgę III; swój egzemplarz opatrywał uwagami aż do śmierci w 1592 roku.
Poznaj życie autora
01Łacińskie dzieciństwo i kariera prawnika
Michel Eyquem urodził się 28 lutego 1533 roku w zamku Montaigne w Périgord, w zamożnej rodzinie kupców z Bordeaux, która niedawno weszła w szeregi szlachty. Jego ojciec, Pierre Eyquem, późniejszy mer Bordeaux, kazał niemieckiemu guwernerowi uczyć go łaciny jako pierwszego języka, zanim posłał go do Collège de Guyenne. Po studiach prawniczych zasiadał jako radca najpierw w Périgueux, a od 1557 roku w parlamencie Bordeaux. Tam zawarł przyjaźń z Étienne’em de La Boétie, którego śmierć w 1563 roku opisał w długim liście i którego pamięć przewija się przez całe Próby. W 1565 roku poślubił Françoise de La Chassaigne; z ich sześciu córek dzieciństwo przeżyła tylko Léonor.
02Odosobnienie i pierwsze Próby
Po śmierci ojca w 1568 roku Montaigne opublikował swój przekład Teologii naturalnej Sebonda, odziedziczył majątek wraz z jego nazwą, a w 1570 roku sprzedał swój urząd. Łacińska inskrypcja z 1571 roku upamiętnia jego wycofanie się do biblioteki w wieży zamku, pomieszczenia, którego belki kazał później pokryć sentencjami z Pisma Świętego i autorów starożytnych. W tych samych latach wydał dzieła La Boétie i otrzymał łańcuch Orderu Świętego Michała. Pisząc w czasie wojen religijnych, zaczął około 1572 roku serię krótkich rozdziałów o lekturach i przykładach, które stopniowo stały się zapisem jego własnego sądu. Dwie pierwsze księgi ukazały się w Bordeaux w 1580 roku.
03Podróż, urząd mera i wojna domowa
W czerwcu 1580 roku Montaigne wyruszył w siedemnastomiesięczną podróż przez Szwajcarię, Niemcy i Włochy, po części w poszukiwaniu ulgi w kamicy nerkowej. W Rzymie papiescy cenzorzy zwrócili mu Próby z uwagami, które nie były równoznaczne z potępieniem, a on sam otrzymał obywatelstwo rzymskie. W łaźniach pod Lukką dowiedział się, że wybrano go merem Bordeaux; sprawował ten urząd od 1581 do 1585 roku, a w 1583 roku wybrano go ponownie. Jako umiarkowany katolik, cieszący się zaufaniem zarówno Henryka z Nawarry, jak i dworu królewskiego, pośredniczył w konfliktach z Ligą. Paryskie wydanie z 1588 roku dodało trzecią księgę, a tego lata stronnicy Ligi na krótko uwięzili go w Bastylii.
04Ostatnie uzupełnienia i podzielone dziedzictwo
W 1588 roku Montaigne poznał Marie de Gournay, która została jego „przybraną córką”, a później wydawczynią jego dzieła. Aż do śmierci w zamku 13 września 1592 roku zapełniał dodatkami marginesy egzemplarza wydania z 1588 roku; tom ten znany jest dziś jako Egzemplarz z Bordeaux. Wydanie Gournay z 1595 roku opiera się na innej poprawionej kopii, a relacja między obydwoma tekstami wciąż jest przedmiotem dyskusji. Czytane przez Charrona, Pascala i Descartes’a, przełożone na angielski przez Johna Florio w 1603 roku i przywoływane przez Shakespeare’a, Próby zostały w 1676 roku wpisane przez Rzym na Indeks. Interpretatorzy wciąż się spierają, czy należy go czytać jako sceptyka, katolika fideistę, stoika, epikurejczyka czy wolnomyśliciela, i czy jego poglądy zmieniały się z czasem.
Próby dały prozie europejskiej nową formę i wzór szczerego badania samego siebie. Pascal spierał się z nimi, Descartes przetworzył ich wątpienie, Shakespeare z nich czerpał, Bacon przejął ich nazwę, a Rousseau, Emerson i Nietzsche je podziwiali. Wciąż trwają spory o jego sceptycyzm, religię, politykę umiarkowania oraz sądy o kobietach i o ludach obu Ameryk.
Źródła i punkty odniesienia