Kennis bijeenbrengen om de gangbare manier van denken te veranderen.
Gevoeligheid geldt als een algemene eigenschap van de materie, inert in een steen en actief in een dier; het denken ontstaat dan uit georganiseerde levende materie, zonder dat er een immateriële ziel nodig is om het te verklaren.
In het gesprek waarmee De droom van d’Alembert begint, wordt een tot poeder vermalen marmeren beeld, vermengd met humus en als planten gegeten, in principe gevoelig vlees.
De Encyclopédie toont kennis als een samenhangend geheel waarin artikelen de lezer naar elkaar verwijzen; die verbindingen onthullen onverwachte verbanden en kunnen in stilte vooroordelen omverwerpen die niemand openlijk durfde aan te vallen.
Een eerbiedig artikel over een religieus onderwerp kan de lezer via een kruisverwijzing naar een ander lemma sturen dat het ondergraaft.
Het Supplement bij de reis van Bougainville stelt het wetboek van de natuur, het burgerlijk wetboek en het religieuze wetboek tegenover elkaar; ellende en hypocrisie groeien wanneer wetten verbieden wat de natuur toestaat en elkaar tegenspreken.
Orou, een Tahitiaan, vraagt de aalmoezenier van een schip waarom een kuisheidsgelofte zou verbieden wat niemand schaadt en leven schenkt.
De grote acteur voelt niet wat hij uitbeeldt: koel oordeel en nauwkeurige observatie stellen hem in staat avond na avond tekenen van emotie op te roepen die het publiek zekerder ontroeren dan echte tranen.
Een acteur en zijn vrouw, die elkaar verafschuwden, speelden een liefdesscène van Molière terwijl ze binnensmonds beledigingen uitwisselden, en het publiek applaudisseerde.