Gromadzić wiedzę, by zmienić powszechny sposób myślenia.
Wrażliwość zostaje uznana za ogólną właściwość materii, bezwładną w kamieniu i czynną w zwierzęciu; myśl rodzi się wtedy z zorganizowanej materii ożywionej i nie potrzeba niematerialnej duszy, by ją wyjaśnić.
W rozmowie otwierającej Sen d’Alemberta marmurowy posąg starty na proch, zmieszany z próchnicą i zjedzony w postaci roślin staje się w zasadzie czującym ciałem.
Encyklopedia przedstawia wiedzę jako powiązaną całość, w której hasła odsyłają czytelnika jedne do drugich; te powiązania ujawniają nieoczekiwane związki i mogą po cichu obalać przesądy, których nikt nie śmiał atakować otwarcie.
Pełne szacunku hasło na temat religijny może za pomocą odsyłacza skierować czytelnika do innego hasła, które je podważa.
Dodatek do Podróży Bougainville’a przeciwstawia kodeks natury, kodeks cywilny i kodeks religijny; nędza i obłuda rosną, gdy prawa zakazują tego, na co pozwala natura, i przeczą sobie nawzajem.
Orou, Tahitańczyk, pyta okrętowego kapelana, dlaczego ślub czystości miałby zakazywać tego, co nikomu nie szkodzi i daje życie.
Wielki aktor nie odczuwa tego, co przedstawia: chłodny osąd i uważna obserwacja pozwalają mu odtwarzać wieczór po wieczorze oznaki wzruszenia, które poruszają publiczność pewniej niż prawdziwe łzy.
Aktor i jego żona, którzy się nienawidzili, zagrali scenę kochanków z Moliera, wymieniając półgłosem obelgi, a publiczność biła brawo.