Leren lezen, het woord nemen, verzet bieden: vrijheid wordt veroverd, niet geschonken.
Voor Douglass maakte leren lezen en schrijven een tot slaaf gemaakte tot rechter over zijn eigen toestand; de wetten die verboden slaven les te geven, toonden dat slavenhouders wisten dat ze met menselijke geesten te maken hadden, niet met bezit.
Toen de jongen Hugh Auld zijn vrouw hoorde verbieden hem les te geven, begreep hij dat zijn meester niets meer vreesde dan de weg van slavernij naar vrijheid.
Slavernij berust op het breken van de wil; Douglass betoogt dat een man zonder kracht de wezenlijke waardigheid van het mens-zijn mist, en dat verzet tegen overheersing, zelfs met groot gevaar, het zelfrespect herstelt.
Nadat hij in 1834 Edward Covey had weerstaan, schreef Douglass dat, hoe lang hij in naam ook slaaf zou blijven, de dag voorgoed voorbij was waarop hij werkelijk slaaf kon zijn.
Ieder mens heeft een natuurlijk recht op vrijheid dat geen wet of meerderheid kan opheffen; na 1851 hield Douglass vol dat de grondwet, gelezen naar haar tekst en preambule, geen garantie voor de slavernij bevatte en ertegen gekeerd kon worden.
In de redevoering over de vierde juli noemt hij de grondwet een glorieus document van vrijheid en verwijt hij de slavenhouders haar verkeerd te lezen.
Rechten worden niet door de machtigen geschonken, maar veroverd met georganiseerde agitatie, moreel argument en zo nodig verzet; wie vrijheid wil zonder strijd, wil oogsten zonder te ploegen.
In een toespraak uit 1857 over de emancipatie in Brits-West-Indië verklaarde hij dat de macht niets toegeeft zonder dat het geëist wordt: dat deed ze nooit en dat zal ze nooit doen.