Dzieciństwo i Kazań
Urodzony w Jasnej Polanie i wcześnie osierocony, studiował języki orientalne, a potem prawo na uniwersytecie w Kazaniu, który opuścił bez dyplomu w 1847 roku.
Chrześcijaństwo bez przemocy · krytyka państwa i Kościoła · 1828–1910
Lew Tołstoj
Szukać sensu, którego śmierć nie może przekreślić, i odrzucać przemoc.
Jasna Polana · Moskwa · Astapowo
Biografia
Nić życia.
Lew Tołstoj, rosyjski autor „Wojny i pokoju” i „Anny Kareniny”, w połowie życia zwrócił się ku pytaniu, co nadaje życiu sens, którego śmierć nie niszczy. Jego odpowiedź, rozumne chrześcijaństwo skupione na Kazaniu na Górze i pozbawione dogmatów oraz władzy Kościoła, doprowadziła go do potępienia przemocy państwa, prywatnej własności ziemi i sztuki tworzonej dla próżniaczej elity, a zarazem zainspirowała ruchy oporu bez przemocy.
Kaukaz i Sewastopol
Służył w armii na Kaukazie i podczas oblężenia Sewastopola, a w 1852 roku opublikował „Dzieciństwo”, w 1855 zaś „Opowiadania sewastopolskie”.
Szkoła i małżeństwo
Po obejrzeniu egzekucji w Paryżu otworzył w swoim majątku szkołę dla dzieci chłopskich, a w 1862 roku ożenił się z Zofią Behrs.
Wielkie powieści
„Wojna i pokój”, publikowana w odcinkach od 1865 roku, oraz „Anna Karenina”, ukończona w 1877 roku, ugruntowały jego pozycję wielkiego powieściopisarza.
Kryzys i nowa wiara
„Spowiedź”, „W co wierzę?” i „Królestwo Boże jest w was” wykładają chrześcijaństwo bez dogmatów, skupione na niestawianiu oporu złu.
Sztuka, ekskomunika i śmierć
Po „Co to jest sztuka?” i potępieniu przez Synod w 1901 roku korespondował z Gandhim i zmarł w Astapowie po opuszczeniu domu w 1910 roku.
Poznaj życie autora
01Arystokratyczna młodość i wojsko
Lew Nikołajewicz Tołstoj urodził się w 1828 roku w Jasnej Polanie, rodzinnym majątku na południe od Moskwy. Matkę stracił, zanim skończył dwa lata, ojca w 1837 roku; wychowywali go krewni. Jako nastolatek z pasją czytał Rousseau, później wypełniał dzienniki regułami samodoskonalenia; studiował na uniwersytecie w Kazaniu, ale odszedł bez dyplomu. W 1851 roku podążył za bratem Mikołajem na Kaukaz i wstąpił do armii, a jego pierwsze opowiadanie, „Dzieciństwo”, ukazało się w 1852 roku. „Opowiadania sewastopolskie” z 1855 roku, zrodzone z oblężenia w czasie wojny krymskiej, przeciwstawiają już nagą prawdę cierpienia oficjalnemu językowi chwały.
02Nauczyciel, mąż i powieściopisarz
Po pierwszej podróży po Europie Zachodniej, podczas której w 1857 roku był świadkiem publicznej egzekucji w Paryżu, Tołstoj zajął się kształceniem dzieci chłopskich i w 1859 roku otworzył w Jasnej Polanie szkołę, która dawała uczniom niezwykłą swobodę. Po zniesieniu poddaństwa w 1861 roku pełnił funkcję rozjemcy między ziemianami a chłopami. W 1862 roku ożenił się z Zofią Andriejewną Behrs, która przepisywała jego rękopisy, a później zarządzała majątkiem i wydaniami jego dzieł; mieli trzynaścioro dzieci. „Wojna i pokój”, publikowana w odcinkach od 1865 roku i ukończona w formie książkowej w 1869 roku, kończy się esejem z filozofii dziejów, a „Anna Karenina”, ukończona w 1877 roku, łączy tragedię cudzołóstwa z poszukiwaniem wiary przez Lewina.
03Kryzys i nowa lektura Ewangelii
Około 1879 roku, u szczytu sławy, Tołstoja ogarnęła myśl, że śmierć unicestwi wszystko, co robi; „Spowiedź” opowiada o tym kryzysie i o jego zwrocie ku wierze ludzi pracy. Najpierw powrócił do praktyk prawosławnych, potem odrzucił dogmaty, sakramenty i autorytet Kościoła i sporządził własną harmonię i przekład Ewangelii. „W co wierzę?” z 1884 roku wywiodło z Kazania na Górze pięć przykazań, przede wszystkim nakaz, by nie przeciwstawiać się złu siłą. Udział w moskiewskim spisie ludności w 1882 roku skonfrontował go z miejską nędzą, a „Cóż więc mamy czynić?” zaatakowało próżniactwo bogatych i władzę pieniądza.
04Niestosowanie przemocy, ekskomunika i ostatnia podróż
W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku Tołstoj organizował pomoc dla głodujących, napisał „Królestwo Boże jest w was” przeciw poborowi i przymusowi państwowemu, a dochód ze „Zmartwychwstania” przeznaczył na pomoc w emigracji prześladowanych duchoborców do Kanady. „Co to jest sztuka?” potępiała sztukę tworzoną dla uprzywilejowanej mniejszości, a w 1901 roku Święty Synod ogłosił, że Tołstoj sam odłączył się od Kościoła. Uczniowie, dziennikarze i goście ściągali do Jasnej Polany, a spory o prawa autorskie i dzienniki nadwerężały jego małżeństwo. Gandhi, który opublikował jego „List do Hindusa” z 1908 roku, korespondował z nim do 1910 roku. Jesienią tego roku Tołstoj potajemnie opuścił dom i kilka dni później zmarł na zapalenie płuc na stacji kolejowej w Astapowie.
Jego pisma religijne i moralne ukształtowały anarchizm chrześcijański, wspólnoty tołstojowskie i niestosowanie przemocy u Gandhiego, który korespondował z nim w 1909 i 1910 roku. Wciąż dyskutuje się o jego odrzuceniu wszelkiego przymusu, surowych sądach o sztuce nowoczesnej i seksualności oraz o napięciach, jakie jego nauka wywołała we własnej rodzinie.
Źródła i punkty odniesienia